Baras

Baras (Ingiriisi: vitiligo) waa xaalad maqaar oo ay ka dhalato in unugyada midabka soo saara ee melanocytes-ka la yiraahdo ay ka baaba'aan ama ay joojiyaan shaqadooda. Natiijadu waa barar ama goobo caddaan ah oo maqaarka ka muuqda, oo inta badan ka kala duwan midabka maqaarka ku hareeraysan. Ma aha cudur faafa; taabashada ama la nooshahaanshaha qofka qaba kuma gudbo.

Baraska wuxuu ku dhici karaa qof kasta, jinsi kasta iyo da' kasta, laakiin badanaa waxa uu bilowdaa da'da yar ama dhexe. Meelaha ugu badan ee uu ka muuqdo waxaa ka mid ah gacmaha, fartimaha, wejiga (gaar ahaan hareeraha afka iyo indhaha), cambarka iyo meelaha xubnaha taranka. Wuxuu sidoo kale saameyn karaa timaha, oo timo caddaan ah ka soo bixi kara goobta la saameeyay.

Sababta iyo habka uu u dhaco

Sababta saxda ah lama hayo si buuxda, laakiin fikradda ugu caansan ee cilmi-baarayaashu qabaan waa in baraska uu yahay xaalad autoimmune ah — taas oo micnaheedu yahay in difaaca jidhka uu weeraro unugyada midabka soo saara isagoo u haysta wax shisheeye ah. Waxaa sidoo kale la xiriiriyaa hidde-side; qoysaska qaar dhowr xubnood ayaa qaba. Arrimo deegaan ah sida gubasho, dhaawac maqaar ah ama walbahaar ayaa marmar la sheegaa in ay hordhac u noqdaan bilowga calaamadaha.

Noocyada iyo calaamadaha

Caadi ahaan waxaa la kala saaraa laba nooc oo weyn: nooca guud (generalized) oo goobuhu labada dhinac ee jidhka si is-barbar socota uga muuqdaan, iyo nooca segmental oo ku koobnaada hal dhinac ama hal aag. Goobuhu waxay noqon karaan kuwo hakad ah sannado badan ama kuwo si tartiib ah u ballaarta. Maqaarka midabka lumay wuxuu u nugul yahay gubashada qorraxda, maadaama melanin-ku uu yahay difaaca dabiiciga ah ee iftiinka ultraviolet.

Baaritaanka iyo daaweynta

Dhakhtarka maqaarka wuxuu badanaa ku aqoonsadaa iyadoo la eegayo maqaarka, mararka qaarna iyadoo la isticmaalayo iftiin gaar ah (Wood's lamp) si loo kala saaro xaalado kale oo caddaan keena. Waxaa jira baaritaanno dhiig ah oo lagu hubiyo xaalado la xiriira sida cudurka qanjidhka hunguriga (thyroid). Daaweyntu ma aha mid dammaanad qaadaysa soo noqoshada midabka, laakiin waxaa jira habab la isticmaalo: kareemo corticosteroid ah, dawooyinka calcineurin inhibitors, iyo daaweynta iftiinka (phototherapy) ee UVB. Xaaladaha ballaaran, qaar waxay doortaan in midabka soo hadhay la caddeeyo si loo helo midab isku mid ah. Ilaalinta qorraxda iyo taageerada nafsaaniga ah ayaa qayb muhiim ah ka ah maaraynta.