Beriiliyaam

Beriiliyaam (astaan: Be) waa curiye kiimikaad oo lambarka atoomigga uu yahay 4. Waa curiyaha ugu fudud ee kooxda labaad ee shaxda xilliyeed (dhagxaanta dhulka ee alkaline earth metals). Waa bir midabkeeda cawlan-caddaan ah, adag laakiin jajabla, oo cufnaanteeda hooseeya marka la barbar dhigo birihii kale ee caadiga ah.

Dabiiciyan Beriiliyaam laguma helo isagoo bir saafi ah; wuxuu ku jira macdano sida beryl iyo bertrandite. Dhagaxa beryl ayaa isla markaana asal u yahay dhagxaanta qaaliga ah ee emerald iyo aquamarine — midabka kala duwan waxaa keena birood kale oo yar ku milmay. Magaca curiyaha wuxuu ka soo jeedaa isla dhagaxa beryl.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Beriiliyaam wuxuu leeyahay heerkul dhalaal iyo modulus adkeysi (adkaanta laf-dhabarka birta) sarreeya marka loo eego cufnaantiisa. Sababtoo ah lambarkiisa atoomigga hooseeya, wuxuu u yeelan karaa fallaadhaha X-ray inay ka dhex gudbaan si sahlan, taas oo ka dhigaysa daaqadaha aaladaha X-ray ah shay caan ah. Sidoo kale wuxuu isku dhafmaa dabiici ah oo hawada gudaha ah dahaar oksaydh ah samaysta, kaas oo ilaaliya dusha sare.

Isticmaalka

Isticmaalka ugu ballaaran waa isku-dhafyada (alloys), gaar ahaan naxaas-beriiliyaam, kaas oo la isticmaalo qalabka koronto, xiriiryada iyo aaladaha aan dab dhalinayn. Sidoo kale waxaa loo adeegsadaa qaybo diyaaradeed iyo hawo-sare, telescope-yada iyo daaqadaha aaladaha cabbirka fallaadhaha. Injineernimada nukliyeerka wuxuu u shaqeeyaa sida neutron reflector iyo moderator, sababtoo ah sida uu neutron-ka ula dhaqmo.

Khatarta caafimaad

Boodhka iyo uumiga beriiliyaam waa sun marka lala neefsato. Ku-soo-gaadhista muddo dheer waxay keeni kartaa cudurka sambabbada la yiraahdo beryllosis (chronic beryllium disease), oo ah bararka unugyada sambabbada. Sidoo kale waxaa lagu qiyaasay inuu yahay walax kansar dhalin karta. Sababtaas, warshadaha wax ka sameeya waxaa lagu khasbay hab-maamul sare oo hawo-nadiifin, dahaar-ilaalin iyo cabbir joogto ah.