Bun

Bun (sidoo kale loo yaqaan kafee, koofi ama qaxwe) waa cabitaan kulul oo laga sameeyo miraha shiiday ee geedka bunka, kadib marka la duban yahay oo biyo kulul lagu daray. Waxa uu ka mid yahay cabitaannada ugu badan ee adduunka lagu cabbo, waana mid ka mid ah dalagyada ugu muhiimsan ganacsiga beeraha caalamiga ah.

Bunku waxa uu ka kooban yahay kafeyiin (caffeine), oo ah walax si dabiici ah miraha ugu jirta oo saameyn ku leh habdhiska neerfaha, taasoo cabbayaasha badankood ay ku sheegaan inay soo jeedintooda kordhiso. Sababtaas awgeed bunku wuxuu ka mid yahay caadooyinka bulsho ee maalinlaha ah waddammo badan.

Geedka iyo noocyada

Bunka waxaa laga soo goostaa geedo yaryar oo ka soo jeeda qoyska Rubiaceae. Labada nooc ee ugu ganacsiga badan waa Coffea arabica iyo Coffea canephora (oo caadi ahaan loo yaqaan robusta). Arabica waxaa lagu tilmaamaa dhadhan khafiif ah iyo kafeyiin ka yar, halka robusta uu leeyahay kafeyiin badan oo uu ku adkaysto cudurro iyo jawi kulul.

Taariikh iyo Geeska Afrika

Geedka bunka asal ahaan waxaa laga helaa dhulalka buuraleyda ah ee Itoobiya, halkaas oo weli laga helo bunka duurjoogta ah. Isticmaalka bunka ee cabitaan ahaan waxaa lagu xiriiriyaa Yaman iyo Badda Cas horraantii qarniyadii dhexe ee dambe, halkaas oo dekedda Muxa (Mocha) ay noqotay xarun ganacsi oo caan ah. Kadib bunku wuxuu ku faafay dalalka Carabta, Turkiga Cusmaaniyiinta, kadibna Yurub iyo Ameerika.

Habka diyaarinta

Kadib goynta, miraha waa la nadiifiyaa oo la qalajiyaa si laga saaro maqaarka, kadibna waxaa la kala saaraa iyagoo weli cagaar ah. Duubidda (roasting) ayaa abuurta dhadhanka iyo urka bunka; heerkulka iyo mudada duubidda ayaa qeexaya inuu bunku noqdo mid khafiif ah ama mid madow. Marka la shiido, waxaa lagu diyaariyaa siyaabo kala duwan: sida jaraan la miiro, espresso oo cadaadis lagu maro, iyo qaabab dhaqameed sida qaxwaha Carabta ee heso lagu daro.

Dhaqaale iyo bulsho

Bunku waa dalag muhiim u ah dhaqaalaha waddammo badan oo ku yaal Laatiin Ameerika, Afrika iyo Aasiya. Waxaa ka mid ah wadamada wax soo saarka weyn Braasiil, Fiyetnaam, Kolombiya iyo Itoobiya. Qiimaha bunka ee suuqa caalamiga ah waa mid isbeddel badan, taasoo saameyn ku leh dakhliga beeralayda yaryar. Dhinaca bulshada, goobaha bunka lagu cabbo waxay muddo dheer ahaayeen meelo lagu kulmo lana falanqeeyo arrimaha maalinlaha ah.