Buundo

Buundo waa dhismo la sameeyo si loo gudbo caqabad — sida webi, dooxo, badda gacanteeda, ama waddo kale. Waxay xambaartaa socod lugeed, gaadiid, tareen ama xataa biyo iyo tuubooyin. Ujeeddada aasaasiga ah waa in culayska korkeeda saaran loo gudbiyo taageerooyinka labada dhinac iyo tiirarka dhexe.

Naqshadeynta buundada waxay ku xidhan tahay fogaanta la gudbayo, culayska la filayo, nooca dhulka aasaaska loo qodayo, iyo qalabka la heli karo. Injineerku wuxuu xisaabiyaa laba nooc oo culays ah: culayska dhismaha naftiisa (dead load) iyo culayska socda ee gaadiidka, dabaysha, iyo dhulgariirka (live load).

Qaybaha muhiimka ah

Inta badan buundooyinka waxaa laga sameeyaa: aasaas (foundation) oo dhulka gunta ka gaadha; tiirar (piers) oo taageera dhexda; taageerooyinka dhinacyada (abutments) oo ku xidha dhulka; iyo saqafka ama waddada korkeeda (deck) ee gaadiidku maro. Buundooyinka waaweyn waxaa lagu daraa xadhko birood ah ama qaansooyin culayska qaybiya.

Noocyada

Nooca fudud ee ugu horreeya waa buundada fadhida (beam bridge), oo ah dogob toosan oo laba taageerooyin saaran; waxay ku habboon tahay masaafo gaaban. Buundada qaansada leh (arch bridge) culayska waxay u geeysaa dhinacyada iyada oo qaansada ka faa'iidaysanaysa cadaadiska. Buundada laalaadka ah (suspension bridge) waxay saqafka ka laalaataa xadhko waaweyn oo ku dul taagan laba tiir oo dhaadheer, waana nooca ugu masaafada dheer. Buundada cable-stayed-ka ah waxay xadhkaha si toos ah uga soo dhigtaa tiirka. Waxaa kale oo jira buundo sabbaynaysa (pontoon) iyo mid la furi karo (movable) oo doonyaha u banneysa marinka.

Qalabka iyo taariikhda

Buundooyinka hore waxay ahaayeen geedo la jiiday ama dhagax la wada dhigay. Dawladdii Roomaanka waxay caan ku ahayd buundooyin qaansooyin dhagax ah oo qaarkood weli taagan yihiin. Qarniyadii 18-aad iyo 19-aad, birta iyo birta-adag (steel) waxay suurtogelisay masaafo aad u dheer, iyada oo tareenka la wehliyo. Maanta shubka (concrete) ee birta lagu xoojiyay iyo shubka la kala-jiiday (prestressed concrete) ayaa ah kuwa ugu badan.

Ilaalinta iyo khataraha

Buundooyinka waxaa dhaawaca miridhka (corrosion), daadadka biyaha ee ciidda tiirarka ka quusiya (scour), gariirka dhulka, iyo culays ka badan tan loo naqshadeeyay. Sidaas darteed waxaa la sameeyaa kormeer joogto ah, cusboonaysiin, iyo xaddidaad culayska gaadiidka. Dabayshu waxay saameyn weyn ku leedahay buundooyinka laalaadka ah, sidaas awgeed waxaa lagu tijaabiyaa moodalo lagu dhex gudbiyo qolal dabayl.