Cilmiga bulshada
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
138 luqadood
Cilmiga bulshada (Ingiriisi: social science) waa magac guud oo loo adeegsado dhowr cilmi oo baara dabeecadda dadka, xiriirka ka dhexeeya, iyo hay'adaha ay dhistaan. Waxaa ka mid ah cilmiga bulshaysiga (sociology), dhaqaalaha, cilmiga siyaasadda, cilmiga dadka iyo dhaqamada (anthropology), juqraafiga bini'aadamka, iyo qaybo ka mid ah cilmi-nafsiga. Taariikhda badanaa waxaa lala tiriyaa cilmiga bulshada, in kastoo qaar u arkaan mid u dhaxaysa suugaanta iyo cilmiga.
Waxa kala saara cilmiyahan iyo falsafadda ama fikirka guud waa habka: su'aal cad, xog la ururiyay, hab falanqayn oo la sharxi karo, iyo natiijo dad kale dib u tijaabin karaan. Xogta waxaa laga soo qaadaa sahan (survey), wareysi, indho-indhayn goob-joog ah, diiwaannada dawladaha, iyo tijaabooyin la qorsheeyay.
Soo bixitaanka
Fikradda in bulshada lagu baaro hab cilmiyeed waxay xoog yeelatay qarniyadii 18-aad iyo 19-aad ee Yurub, marka la eego isbeddelka warshadaynta iyo magaalaynta. Qorayaal sida Auguste Comte ayaa u doodayay in bulshada la baari karo si la mid ah cilmiga dabiiciga. Dabayaaqadii qarnigii 19-aad iyo horraantii 20-aad, cilmiga bulshaysiga, dhaqaalaha iyo anthropology-ga waxay ku noqdeen waaxyo madax-bannaan oo jaamacadaha ku jira.
Habab cilmi-baaris
Waxaa jira laba tiir oo waaweyn. Habka tirada (quantitative) wuxuu adeegsadaa tirakoob iyo qiyaas, tusaale ahaan sahan boqolaal qof leh oo lagu falanqeeyo qaabab xisaabeed. Habka tayada (qualitative) wuxuu diiradda saaraa macnaha iyo la-kulanka, isagoo isticmaala wareysiyo dheer, taariikh-nololeed iyo ethnography — taasoo ah in baaruhu waqti dheer la joogo koox uu wax ka qorayo. Baaris badan labadaba way isku darsataa.
Caqabadaha
Baarista dadka waxay la kulantaa dhibaatooyin gaar ah. Tijaabo la xakameeyay had iyo jeer suurtagal ma aha, sababtoo ah anshax iyo hab-dhaqan. Dadku waxay beddelaan dabeecaddooda marka ay ogaadaan in la eegayo. Sidoo kale way adag tahay in la kala saaro sabab iyo isku-socod: laba shay oo isla socda maaha inay midi keentay midka kale. Sannadihii dambe, dood ayaa ka taagnayd in natiijooyin badan oo la daabacay dib loo soo celin waayay marka tijaabada la celiyo.
Adeegsi
Natiijooyinka cilmiga bulshada waxaa loo adeegsadaa qorsheynta siyaasadda guud, waxbarashada, caafimaadka bulshada, maamulka magaalooyinka iyo suuq-geynta. Hay'adaha caalamiga ah iyo dawladuhu waxay ku tiirsan yihiin tirakoobka bulshada marka ay qiyaasayaan faqriga, shaqo-la'aanta iyo tacliinta.