Dhalanteedayn

Dhalanteedayn (Ingiriisi: gaslighting) waa hab wax-is-dhaafsi ah oo nafsi ah, kaas oo qof ama koox ku dadaalaysa in qof kale laga yeelo mid ka shakiya xusuustiisa, dareenkiisa iyo qiimeyntiisa waxa dhacay. Halkii uu murankii ku saabsanaan lahaa xaqiiqda hal arrin, dhalanteedaynta waxay bartilmaameedsataa awoodda qofka ee lagu kala saaro waxa run ah iyo waxa aan run ahayn.

Ereyga Ingiriisiga ah wuxuu ka soo jeedaa riwaayad iyo filim oo hore, kaas oo nin xaaskiisa ku qanciyay in nalalka gaaska guriga ay caadi yihiin, iyada oo iyadu aragtay isbeddel. Af-Soomaaliga waxaa loo adeegsadaa magacyo dhowr ah sida dhalanteedyayn iyo waaqacbeel, laakiin ereyga Ingiriisiga ah ayaa weli caan ku yahay qoraallada cilmiga maskaxda.

Hababka la isticmaalo

Habab caadi ah waxaa ka mid ah: beenta joogtada ah oo lagu diidayo wax dhacay; yaraynta dareenka qofka ("aad u xanaaqsan tahay", "waa kaftan"); beddelka sheekada si dembiga loo saaro qofka cabanaya; iyo xakameynta macluumaadka qofka hela. Marka la isku daro muddo dheer, qofka bartilmaameed la ah wuxuu bilaabi karaa inuu su'aal geliyo waxa uu isagu arkay oo maqlay, kana filo dadka kale in ay u caddeeyaan xaqiiqda.

Meelaha ay ka dhacdo

Dhalanteedaynta waxaa lagu sharraxaa xiriirada shukaansiga iyo qoyska, goobaha shaqada iyo hoggaanka. Waxaa kale oo cilmi-baarayaal iyo qorayaal siyaasadeed adeegsadaan ereyga marka hay'ad ama urur si joogto ah u diido macluumaad la xaqiijiyay, ama ka dhigto kuwa cabanaya dad aan caqli-gal ahayn. Isticmaalka ballaadhan ee noocaas ah wuu muran leeyahay, maxaa yeelay wuxuu ereyga ka saari karaa macnihii asalka ahaa.

Saameynta

Qofka lala kaco dhalanteedayn wuxuu inta badan cabbiraa is-hubsi hooseeya, walaac, iyo ku-tiirsanaan qofka wax-is-dhaafsiga wada. Talaabooyinka la soo jeediyo waxaa ka mid ah diiwaangelinta waxa dhacay, la-tashiga dad lagu kalsoon yahay ee bannaanka xiriirka, iyo caawimo xirfadle nafsi ah.