Diyaarad

Diyaaraddu waa gaadiid cirka duula oo ka culus hawada, oo kor-u-qaad (lift) ka hela baalal adag oo aan wareegin marka ay hawada dhex marto xawli. Baalasha waxaa xawliga siiya matoorro — mishiinno bastoon leh oo horjeed wata, ama mishiinno turbiin (jet) ah. Waxay ku kala duwan yihiin cabbir, laga bilaabo diyaarado yaryar oo hal qof qaada ilaa diyaarado xamuul iyo rakaab oo boqolaal qof qaada.

Diyaaraddu waxay ku shaqeysaa afar xoog oo isku dheelitiran: kor-u-qaadka, culeyska, horusocodka (thrust) iyo jiidashada hawada (drag). Marka hore-u-riixidda ay ka badan tahay jiidashada, xawligu wuu kordhaa; markay kor-u-qaadku ka badan yahay culeyska, diyaaraddu way kacdaa. Duuliyaha ayaa xakameeya jihada iyadoo la adeegsanayo qaybo dhaqdhaqaaqa ah oo ku yaal baalasha iyo dabada.

Qaybaha muhiimka ah

Jirridda (fuselage) waa qaybta dhexe ee rakaabka, xamuulka iyo qolka duulista qaadda. Baalasha ayaa kor-u-qaadka soo saara, waxaana badanaa lagu dhex kaydiyaa shidaalka. Dabada waxay ka kooban tahay baal taagan iyo mid jiifa oo deggenaanta iyo jihaynta suurta geliya. Gurmiga degitaanka (landing gear) — giraangiro iyo qaybo nabad-yeel ah — ayaa taageera diyaaradda marka ay dhulka saaran tahay ama ay dhulka ku dhacayso.

Xakamaynta duulista

Saddex dhaqdhaqaaq oo aasaasi ah ayaa jira: wareegga dhinaca (roll) oo lagu maareeyo qaybaha baalasha ka daba yaal, kor-iyo-hoos-u-jeedinta (pitch) oo lagu sameeyo baalka jiifa ee dabada, iyo u-jeedinta bidix-midig (yaw) oo lagu maareeyo baalka taagan. Marka duulimaadku dherer yahay, nidaam otomaatig ah ayaa badanaa xakameeya, duuliyuhuna wuu kormeeraa.

Taariikh kooban

Horumarka diyaaradda wuxuu ku salaysnaa tijaabooyin dheer oo ku aaddan baalasha iyo dheelitirka. Bilowgii qarnigii labaatanaad ayaa la gaadhay duulimaad matoor leh oo la xakameyn karo. Dagaalladii adduunka waxay dedejiyeen tignoolajiyada matoorrada iyo dhismaha. Nusqaanka labaad ee qarnigii labaatanaad, mishiinnada jet-ka ayaa suurta geliyay duulimaado dheer, sarreeya oo degdeg ah, taasoo diyaaradda ka dhigtay habka ugu weyn ee safarka masaafada dheer.

Adeegsi iyo nabadgelyo

Diyaaraduhu waxay u qaybsamaan kuwo rakaab, xamuul, tababar, beeraley iyo kuwo milatari. Hay'ado qaran iyo kuwo caalami ah ayaa dejiya shuruudaha shatiga duuliyayaasha, dayactirka iyo raadraaca duulimaadyada. Shilalka waxaa lagu baadhaa habraac farsamo, natiijooyinkana waxaa lagu saleeyaa isbeddel qawaaniin ah iyo hagaajin naqshadeed.