Dowladii Umawiyiinta
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
89 luqadood
Dowladii Umawiyiinta (Khilaafaddii Umawiyiinta) waxay ahayd dowladdii labaad ee khilaafadda Islaamka ka dib Khulafada Raashidiinta. Waxay talada haysay ilaa qarnigii toddobaad dhammaadkiisa iyo bartamihii qarnigii siddeedaad, iyadoo caasimaddeedu ahayd Dimishiq (Damascus) oo ku taal Shaam. Magaca waxaa laga soo qaatay Umaya ibn Cabdi Shams, oo ahaa awoowihii qoyska Umawiyiinta ee ka soo jeeday qabiilka Qurayshka.
Muddadii ay talinayeen, xuduudaha dowladda waxay gaareen bariga Iiraan iyo Aasiya Dhexe iyo qaybo ka mid ah Sindh, iyo galbeed Waqooyiga Afrika iyo Jasiiradda Iberia (Andalus). Sidaas awgeed waxay noqotay mid ka mid ah dowladihii ugu ballaadhnaa xilligaas. Dowladda waxaa afgembiyay kacdoonkii Cabaasiyiinta, laakiin xubin ka mid ah qoyska ayaa Andalus ka aasaasay dowlad kale oo madax-bannaan.
Aasaaska
Muxaawiya ibn Abii Sufyaan, oo ahaa taliyihii Shaam, ayaa noqday xakamaha awoodda ka dib khilaafdii dhexmartay isaga iyo Cali ibn Abii Daalib (fitnadii koowaad). Ka dib geerida Cali iyo heshiiskii uu Muxaawiya la galay Xasan ibn Cali, xukunka ayaa isugu soo baxay gacanta Muxaawiya. Kadib markii Yasiid loo magacaabay ku-xigeenka aabbihiis, xukunka wuxuu u wareegay hab dhaxal-siyaasadeed oo qoysku ku sii wado talada, taasoo ka duwan habkii doorashada ee hore.
Maamulka iyo maaliyadda
Umawiyiintu waxay dhaxleen nidaamyadii maamul ee Byzantine iyo Saasaaniyiinta, kadibna si tartiib ah u carabiyeen. Wakhtigii Cabdulmalik ibn Marwaan, af-Carabiga waxaa laga dhigay luqadda diiwaannada dowladda, waxaana la soo saaray lacag Islaami ah oo qadaad iyo dirham ah oo aan sawiro lahayn. Dakhliga waxaa laga soo ururiyey cashuuraha dhulka iyo jizyada, waxaana la sameeyay nidaam boosto oo dowladda isugu xidha gobollada.
Bulshada iyo diinta
Bulshada dowladda waxay ka koobnayd Carab iyo dad badan oo aan Carab ahayn (mawaali) oo Islaamka soo galay. Kala-duwanaanshaha xuquuqda cashuureed iyo maqaamka bulsho ee mawaaliga wuxuu noqday mid ka mid ah sababihii dhalinayay cabashada. Sidoo kale waxaa jiray mucaarad ka yimid Shiicada iyo Khawaarijta. Dhinaca dhismaha, waxaa la dhisay Masaajidka Qubbatu-Saxra ee Qudus iyo Masaajidka Umawiyiinta ee Dimishiq, kuwaas oo lagu garto naqshadda mosaic-ga iyo qaab-dhismeedka.
Dhicidda iyo Andalus
Bartamihii qarnigii siddeedaad, khilaafyo qabyaaladeed, culays maaliyadeed iyo dagaallo gudaha ah ayaa daciifiyay xakamaynta dhexe. Dhaqdhaqaaq Cabaasiyiin ah oo xoog ka helay Khuraasaan ayaa afgembiyay dowladda. Cabdiraxmaan oo ka mid ahaa qoyska Umawiyiinta ayaa u baxsaday Andalus, halkaas oo uu ka aasaasay Imaaraadka Qurdubo (Córdoba), kaas oo markii dambe loo beddelay khilaafad.