Duuliyanimo (cirmaaxnimo)

Duuliyanimo (cirmaaxnimo) waa dhammaan hawlaha la xiriira naqshadaynta, samaynta, iyo duulinta qalabka hawada oo ka culus hawada (heavier-than-air), sida diyaaradaha baalasha adag leh iyo helikobtarada. Sidoo kale waxaa lagu daraa nidaamyada taageerada: garoomada, kontoroolka duulista hawada, dayactirka, iyo sharciyada ammaanka.

Mabda'a asaasiga ah waa in baalka (garabka) marka hawadu ku dul socoto uu abuuro cadaadis kala duwan oo dhaliya xoog kor u kaca (lift). Matoorku wuxuu bixiyaa riixid (thrust) ka gudubta jiidashada hawada (drag), halka culayska diyaaradda uu hoos u jiido. Isku-dheelitirka afartan xoog ayaa go'aamiya kor-u-kaca, joogitaanka heerka, iyo hoos-u-degga.

Taariikh kooban

Ka hor qarnigii 20-aad, dadku waxay isticmaali jireen buufinno hawo kulul ah iyo qalab aan matoor lahayn oo la sifeeyo (gliders). Sannadkii 1903-dii, walaalaha Wright ee Mareykanka ayaa fuliyay duulis matoor leh oo la xakameyn karo, taasoo loo aqoonsan yahay dhacdo bilow ah. Dagaalladii adduunka ayaa dedejiyay horumarka matoorada iyo dhismaha, halka matoorka jet-ka uu qarniga bartankiisa keenay diyaarado degdeg ah oo rakaab badan qaada.

Qaybaha

Duuliyanimada waxaa guud ahaan loo kala saaraa mid rayid ah iyo mid militari ah. Duuliyanimada rayidka waxay ka kooban tahay xamuulka ganacsi (rakaab iyo alaab) iyo duulista guud (shirkado yaryar, tababar, iyo isticmaal shaqsi). Qaybta militariga waxay isticmaashaa diyaarado dagaal, gaadiid, iyo sahmin. Sannadaha dambe, diyaaradaha aan duuliye lahayn (drones) ayaa noqday qayb koraysa oo labada dhinacba taabanaysa.

Nidaamka maamulka iyo ammaanka

Duulista caalamiga ah waxaa lagu maamulaa heshiisyo dawladeed iyo hay'ado. Hay'adda Duulista Rayidka Caalamiga ah (ICAO), oo ka tirsan Qaramada Midoobay, ayaa dejisa halbeegyo guud oo ku saabsan ammaanka, isgaarsiinta, iyo aqoonsiga shatiyada. Dal walba wuxuu leeyahay hay'ad duulis oo qaran oo shatiyada bixisa oo kormeerta shirkadaha. Shilalka waxaa lagu baaraa habraac raadinaya sababaha farsamo iyo kuwa bini'aadanka, ujeeddaduna waa in horumar la sameeyo, ee ma aha oo keliya eedeyn.

Deegaanka iyo dhaqaalaha

Diyaaraduhu waxay isticmaalaan shidaal fuel-ka naftada ah, waxayna sii daayaan kaarboon-laba-ogsaydh iyo qiiq kale, taas oo ka dhigtay qaybtan mid lagu doodo isbeddelka cimilada. Tallaabooyinka la tijaabinayo waxaa ka mid ah shidaal beddel ah (SAF), matoorada koronto, iyo naqshado hawo-jiid yar. Dhanka dhaqaalaha, duuliyanimadu waxay ku xiraa suuqyada dalxiiska iyo xamuulka qiimaha sarreeya, waxayna shaqo siisaa qaybo badan oo taageero ah.