Fanadhiyaam

Fanadhiyaam (astaanta kiimikada: V) waa curiye bir ah oo lambarkiisa atamigu yahay 23. Waxa uu ka mid yahay biraha loo yaqaan 'kala-guurka' (transition metals), taas oo la micno ah in uu leeyahay dhowr heer oo kala duwan oo kufsi (oxidation states). Fanadhiyaam saafi ah waa bir cawl-caddaan ah oo adag, adkeysata daxalka, oo qaboojin la'aan aan si fudud u jajabin.

Dabiiciyan lagama helo qaab saafi ah. Waxa uu ku jiraa macdano badan iyo qaar ka mid ah nooca shidaalka cuslaanta leh sida shidaal-daadka (heavy crude) iyo dambaska laga helo gubidda saliidda. Inta badan waxa laga soo saaraa iyada oo lagu daro habka lagu soo saaro macdanta birta, isaga oo ah wax dheeraad ah oo la helo.

Sifooyinka kiimikada

Fanadhiyaam wuxuu leeyahay heerar kufsi oo caan ah oo ah +2, +3, +4 iyo +5. Xalalka kala duwan ee heerarkaas waxay muujiyaan midabbo kala duwan: buluug, cagaar, iyo huruud, taas oo ka dhigaysa curiyahan mid caan ku ah casharrada kiimikada ee muujinta kufsiga. Meesha hawada lagu daaro, korkiisa waxaa ka samaysma lakab kufsi ah oo ilaaliya birta hoose.

Isticmaalka

Isticmaalka ugu ballaaran waa isku-dar bir (alloy). Marka wax yar oo fanadhiyaam lagu daro birta, waxay kordhisaa xoogga iyo adkeysiga; birta noocan ah waxaa loo adeegsadaa qalab, biraha dhismaha, iyo tuubooyinka. Isku-darka titanium-fanadhiyaam-aluminium waxaa loo isticmaalaa warshadaha diyaaradaha, sababtoo ah culeys yaraantiisa iyo xooggiisa.

Xeryahooda fanadhiyaam, gaar ahaan fanadhiyaam bantooksaydh (V2O5), waxaa loo isticmaalaa sidii dedejiye (catalyst) habka warshadeed ee lagu sameeyo aashitada koorriga ah (sulfuric acid). Sidoo kale waxaa la baaraya iyo la horumarinayaa baytariyada dareeraha ah ee fanadhiyaam ku shaqeeya, oo loogu talagalay kaydinta korontada ee cabbirka weyn.

Bayoolaji iyo caafimaad

Xeryo fanadhiyaam ah ayaa lagu arkay noocyo nafleyda ah oo yar, waxaana la baaray saamayntooda dheef-shiidka sonkorta. Qiyaas badan oo ka mid ah xeryahaas waa sun, gaar ahaan marka la neefsado boodhka warshadaha, taas oo keeni karta caro neef-mareen. Sidaas darteed goobaha shaqada ee lagu farsameeyo waxaa loo dejiyaa xadad hawo-nadiifin iyo ilaalin.