Fiidmeer

Fiidmeer (magaca sayniska: Chiroptera) waa koox naasley ah oo kaliyahooda ka mid ah naasleyda awooda duulis dhab ah — taasoo ah in ay hawada isku sii wataan garbaha, ee aysan kaliya ka soo dhex boodin geed ilaa geed. Garabku wuxuu ka samaysan yahay maqaar khafiif ah oo ku dhex fidsan faraha gacanta oo aad u dheer. Erayga Chiroptera macnihiisu waa "gacan-garab".

Fiidmeeraha waxay ku nool yihiin ku dhawaad dhammaan qaarradaha, marka laga reebo meelaha aadka u qabow. Inta badan waa xayawaan habeenkii dhaqdhaqaaqa (nocturnal), maalintiina waxay ku nastaan godad, geedo, dhalooyin dhagax ah iyo dhismayaal. Noocyadu waa kumanaan, waxayna ka mid yihiin kooxaha naasleyda ugu noocyada badan.

Jidhka iyo duulista

Garabka fiidmeerta ma aha baal sida shimbiraha; waa maqaar labo lakab ah oo ku xiran faraha, dhinaca jidhka iyo badanaa lugaha. Taasi waxay siisaa xakameyn sarreysa oo ay ku beddesho qaabka garabka inta ay duulayso, sidaas darteedna way ku wareegi kartaa meel cidhiidhi ah. Cagaha waxay leeyihiin cidiyo qabsada, taasoo u suurtogelisa in ay madax-hoos u laalaadaan iyagoo tamar yar isticmaalaya.

Echolocation

Noocyo badan oo fiidmeer ah waxay isticmaalaan echolocation (raad-raac dhawaaq): waxay soo saaraan dhawaaqyo aad u dheer oo aan dhegta dadku badanaa maqli karin, kadibna waxay dhagaystaan dib-u-celinta ka soo laabata walxaha. Muddada u dhaxaysa dhawaaqa iyo dib-u-celintiisa ayay ku qiyaasaan masaafada, cabbirka iyo dhaqdhaqaaqa shayga. Sidaas ayay habeenkii ugu ugaadhsadaan cayayaanka. Noocyo badan oo miraha cuna, gaar ahaan kuwa waaweyn ee kulaylaha, waxay ku tiirsan yihiin indhaha iyo urta halkii ay echolocation ku tiirsanaan lahaayeen.

Cuntada iyo doorka deegaanka

Cuntada waa mid kala duwan: cayayaan, miro, malab-ubaxeed (nectar), kalluun, iyo noocyo yar oo dhiig ku nool (dhiig-nuugyada Ameerika Koonfureed iyo Bartamaha). Fiidmeeraha cayayaanka cuna waxay hoos u dhigaan tirada cayayaanka beeraha waxyeellada u geysta. Kuwa malab-ubaxeedka cuna waxay wadaan boodarka ubaxa (pollination) geedo badan, kuwa miraha cunana way faafiyaan abuurka kaynta.

Taranka iyo nolol-muddada

Marka la barbar dhigo naasley kale oo isku cabbir ah, fiidmeertu wax yar bay dhalaan — badanaa hal ilmo sannadkii — laakiin waa nooc muddo dheer nool. Dhalaanka waxaa nuujisa hooyada, waxayna badanaa ku wada nool yihiin xero (colony) kooxeed oo tiro badan gaari karta. Xeryahaas isu-ururka ah waxay caawiyaan kulaylka iyo ilaalinta dhallaanka.

Fiidmeerta iyo bini'aadamka

Fiidmeeraha waxay xambaarsan karaan cudurro qaar oo u gudbi kara xayawaanka kale iyo dadka, sida seemaha (rabies) noocyada qaarkood. Talooyinka caafimaadku waxay ku bilaabmaan in aan la taaban fiidmeer dhulka jiifa. Dhanka kale, xerooyinkooda waxaa halis gelisa burburka deegaanka, xanaanada godadka iyo cudurrada faafa; dalal badan ayaa noocyo fiidmeer ah sharci ku ilaaliyay.