Gabuun/gaboon

Gabuun (sidoo kale loo qoro gaboon) waa eray Af-Soomaali ah oo lagu magacaabo nooc geed ama geedo yaryar oo ka baxa dhulalka qalalan ee Geeska Afrika. Sida magacyo badan oo dhir ah oo Af-Soomaali ah, higgaadda iyo dhawaaqa waa kala duwan yihiin gobolka iyo lahjadda; qaar ayaa ku dhawaaqa gabuun, qaarna gaboon.

Erayga wuxuu ka mid yahay dhaqanka magacaabista dhirta ee Soomaalida, kaas oo ku salaysan isticmaalka geedka (daaqa xoolaha, xaabada, dhuxusha, dawada dhaqameed) halkii uu ku salaysnaan lahaa qeexid saynis ah. Sidaas darteed hal magac ayaa mararka qaar loo adeegsadaa dhowr nooc oo isku eg, halka nooc keliyana magacyo badan uu ku leeyahay gobollo kala duwan.

Magacaabista iyo higgaadda

Af-Soomaaligu wuxuu leeyahay lahjado badan (maxaa tiri, af-maxaa tiri, af-maay iyo lahjado gobol). Kala-duwanaanshaha shaqal (u/oo) ee gabuun–gaboon waa tusaale caadi ah oo lagu arko magacyo dabiici ah oo kale. Diiwaangelinta qaamuusyada Af-Soomaaligu weli waa mid aan dhammaystirnayn marka la eego magacyada dhirta iyo xayawaanka maxalliga ah, taasoo keentay in isku-magac laba shay oo kala duwan lagu tilmaamo.

Deegaanka iyo isticmaalka

Dhirta noocyadan ah ee lagu magacaabo magacyo Soomaaliyeed inta badan waxay ka baxaan dhul ban ah oo roobku yar yahay. Reer guuraaga xoolo-dhaqatada ah waxay geedaha noocaas ah u adeegsadaan daaq geela iyo adhiga, xaabo shidaal ah, laamo lagu dhiso taambuugga ama xeryaha xoolaha, iyo mararka qaarna dawooyin dhaqameed. Aqoonta noocaan ah waxay inta badan afka ku gudubtaa, iyadoo aan si buuxda loo qorin.

Diiwaanka Wikidata ee Q25683483 wuxuu tilmaamayaa qayb ka mid ah magacyada noocan ah, laakiin xogta ku duugan diiwaannada furan ee noocaas ah waa mid weli dhammaystirmaysa. Cilmi-baaris dheeraad ah oo isku dubarida qaamuusyada Af-Soomaaliga iyo diiwaanka herbariumka ayaa loo baahan yahay si magaca loo xiro nooc si sax ah loo aqoonsaday.