Halbeeg
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
24 luqadood
Halbeeg waa cabbir go'an oo la isku raacsan yahay, kaas oo loo isticmaalo in lagu qiyaaso wax la cabbiri karo sida dherer, miisaan, waqti, heerkul ama cadaadis. Marka la yidhaahdo shay ku dherer yahay shan mitir, macnaha waa in dhererkiisa uu ka badan yahay halbeegga mitirka shan jeer. Halbeeggu wuxuu saldhig u yahay is-barbardhigga, ganacsiga iyo cilmi-baarista, maxaa yeelay wuxuu dadka kala duwan siinaya luuqad cabbir isku mid ah.
Erayga Soomaaliga ah 'halbeeg' waxaa sidoo kale loo isticmaalaa macne balaadhan: qaanuun ama shuruud lagu qiimeeyo wax, tusaale ahaan 'halbeegyada tayada'. Qaybtan maddadu waxay diirada saaraysaa halbeegga cabbirka (Ingiriisi: unit).
Nidaamyada halbeegga
Nidaamka caalamiga ah ee halbeegyada (SI) waa kan inta badan la isticmaalo maanta. Wuxuu ku dhisan yahay dhowr halbeeg aasaasi ah, sida mitir (dherer), kiilograam (mass), ilbiriqsi (waqti), ampeer (danabka korontada), kelvin (heerkul), mole (tirada walxaha) iyo candela (iftiinka). Halbeegyada kale, sida newton ama joule, waxaa laga soo dhex-saaraa kuwaas oo waxaa loo yaqaan halbeegyo la soo saaray (derived units). Nidaamyo kale sida imperial-ka (fiit, poun, gallon) ayaa weli laga isticmaalaa dalal qaar.
Horgalayaasha tirada
Si looga fogaado tirooyin aad u waaweyn ama aad u yaryar, halbeegyada SI waxaa lagu darsadaa horgalayaal (prefixes) oo matalaya tobanle. Tusaale ahaan 'kiilo-' waxay ka dhigan tahay kun jeer, 'mili-' waxay ka dhigan tahay hal-kun-meeleeyaha, halka 'mega-' ay tahay milyan jeer. Sidaas darteed kilomitir waa kun mitir.
Kilopascal (kPa)
Mid ka mid ah halbeegyada caanka ah waa pascal (Pa), kaas oo lagu cabbiro cadaadiska — awoodda ku saarnaa hal cabbir bannaan. Kilopascal (kPa) waa kun pascal. Waxaa badanaa lagu muujiyaa cadaadiska hawada taayirrada, cadaadiska jawiga iyo xisaabaadka injineernimada dhismaha, maxaa yeelay pascal keligiis waa cabbir aad u yar oo isticmaalka maalinlaha ah ku adag.
Ilaalinta halbeegyada
Halbeegyadu waxay u shaqeeyaan oo keliya haddii qiimahoodu si adag u xidhan yahay qeexid la wadaago. Hay'ado caalami ah ayaa haya qeexidaha halbeegyada aasaasiga ah, waxaana sannadihii dambe intooda badan lagu xidhay tirooyin joogto ah ee dabiiciga (physical constants) halkii laga xidhi lahaa walxo la taaban karo. Dawladuhu waxay leeyihiin xafiisyo cabbir iyo miisaan oo hubiya in miisaannada iyo qalabka suuqa la isticmaalo ay ku habboon yihiin halbeegyada la aqoonsan yahay.