Hirshabeelle waa mid ka mid ah dawlad-goboleedyada federaalka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Waxay ka kooban tahay laba gobol oo hore: Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Caasimaddeeda waa Jowhar, oo sidoo kale ah xarunta gobolka Shabeellaha Dhexe. Magaca 'Hirshabeelle' waa isku-dhaf ereyada 'Hiiraan' iyo 'Shabeelle'. Waa dawlad-goboleedka ugu dambeeyay ee la sameeyay marka laga reebo Benaadir, oo weli xaalad heshiis-siyaasadeed leh.
Siyaasadda Hirshabeelle waxay ku xidhan tahay saddex arrin oo isbiirsatay: khilaafka ku saabsan qaybsiga awoodda inta u dhexeysa beelaha Hawaadle (badanaa Hiiraan) iyo Abgaal (badanaa Shabeellaha Dhexe); dagaalka ka dhanka ah al-Shabaab, oo gobolladan ka mid yihiin garoommada ugu waaweyn; iyo daadadka Webi Shabeelle oo si joogto ah barakiciya boqolaal kun oo qof. Cilmi-baarayaal hay'adeed ayaa ku tilmaamay habka samaysankeeda mid degdeg ah oo kor-ka-hoos ah, taasoo ka tagtay hay'ado tabar yar iyo cabashooyin bulsho oo aan la xallin.
Samaysanka iyo hay'adaha
Dastuurka ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya wuxuu shuruudeeyay in dawlad-goboleed kasta ka koobnaado ugu yaraan laba gobol oo maamul. Sababtaas awgeed, Hiiraan — halkaas oo qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha Hawaadle ay dalbayeen dawlad-goboleed gooni ah — waxaa lagu daray Shabeellaha Dhexe, oo Hirshabeelle laga dhaliyay bishii Oktoobar 2016. Doodda caasimadda, oo Beledweyne iyo Jowhar ay ku tartameen, ma dhammaan; Jowhar ayaa loo doortay. Marxaladdii hore ee samaysanka, isla sannadkii 2016, waxay sidoo kale ku xidhnayd doorashooyinkii federaalka oo aan toos ahayn, iyadoo golaha dawlad-goboleedka doortay xildhibaannada Aqalka Sare.
Golaha Wakiillada Hirshabeelle waxaa ka kooban 99 xubin, oo la doortay iyadoo lagu salaynayo qaacido qaybsi beeleed. Madaxweynaha waxaa doortay golahaas. Madaxweynihii ugu horreeyay wuxuu ahaa Cali Cabdullaahi Cosoble (2016–2017), waxaa ku xigay Maxamed Cabdi Waare (2017–2020), ka dibna Cali Cabdullaahi Xuseen 'Guudlaawe', oo Noofambar 2020 helay 86 cod. Dastuurka ku-meel-gaarka ah ee dawlad-goboleedka wuxuu xadeeyay muddada madaxweynaha iyo golaha afar sano.
Khilaafka Hiiraan iyo qaybsiga awoodda
Doorashada 2020 waxay kicisay khilaaf muddo dheer socday. Qaar ka mid ah wakiillada Hawaadle waxay sheegeen in heshiis aan qoraal ahayn oo madaxtinnimada u dhiibayay beeshooda lagu jabay, iyadoo caasimaddu ay Jowhar ku sii jirto. Kooxo Hawaadle ah waxay natiijada ka horyimaadeen, waxaana dib u soo noqday dalabkii 'Dawladda Hiiraan'. Falanqayn hay'adeed ayaa sheegtay in khilaafkan uu keenay maamullo barbar-socda, canshuur-uruurin daciif ah, iyo kala-fogaansho hay'adeed. Sannadkii 2026, wada-hadallo dhex-maray madaxweynaha federaalka iyo hoggaamiyeyaasha Hawaadle waxay lahaayeen ujeeddo in madaxweynaha soo socda ka soo baxo beesha Hawaadle. Tan iyo markaas, xog-ogaalno waxay xusayaan in dastuurka ku-meel-gaarka ah ee dawlad-goboleedka uusan madaxtinnimada u kaydin beel gaar ah, ee heshiisyada noocaas ah ay yihiin qorshe siyaasadeed.
Amniga iyo dagaalka al-Shabaab
Bishii Ogosto 2022, dawladda federaalka waxay ku biirtay kacdoon maleeshiyo beeleed (Macawisley) oo Hiiraan ka bilaabmay, waxayna wada-howlgal ka dhan ah al-Shabaab ka bilaabeen gobolka. Bilowgii 2023, al-Shabaab wuxuu ka baxay inta badan Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, laakiin howlgalku wuxuu istaagay, qeyb ahaan sababtoo ah khilaaf canshuureed iyo taageero saadka oo yaraatay. Bishii Febraayo 2025, al-Shabaab wuxuu bilaabay weerar isku xidhan oo lala beegsaday Jowhar, Cadan Yabaal, Cadale, Buulo Burde iyo aagag Hiiraan ah; bishii Abriil 2025 wuxuu dib u qabsaday Cadan Yabaal, waxaana la sheegay inuu xakameeyay xarumo muhiim ah sida Moqokori. Falanqayn ka soo baxday hay'ado cilmi-baaris ah waxay ku tilmaamtay in inta badan faa'iidooyinkii 2022 ay dib u noqdeen.
Daadad, bini'aadannimo iyo doorashada 2026
Beledweyne waa mid ka mid ah magaalooyinka Soomaaliya ee ugu badan khatarta daadadka. Bishii Maajo 2023, Webi Shabeelle ayaa buux-dhaafay, OCHA-na waxay sheegtay in 22 qof dhinteen iyo in ka badan 450,000 la saameeyay. Novembar 2023, warbixinno bini'aadannimo waxay sheegeen in ilaa 85% magaalada biyo qariyeen, iyadoo ku dhawaad 250,000 qof laga barakiciyay. Dhinaca siyaasadda, Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka iyo Xadeynta Dalka (NIEBC) waxay diyaarisay doorashooyin toos ah oo Golaha Wakiillada iyo golalka degmooyinka Hirshabeelle. Ogosto 2026 waxay 12 degmo u magacowday inay doorashada ka dhacdo, lixdood Hiiraan iyo lix Shabeellaha Dhexe; taariikhda cod-bixinta, oo horay loo dhigay 20-ka Ogosto 2026, waxaa dib loo dhigay 30-ka Sebtembar 2026. Guudlaawe wuxuu Juun 2026 ku dhawaaqay inuu dib u tartamayo.
Hubanti la'aanXogta doorashada 2026 iyo taariikhaha weerarrada 2025 waxay ku salaysan tahay warbaahin gobolka iyo falanqayn hay'adeed, mana aha xog kama-dambays ah; tirada degmooyinka la doortay waa ay kala duwan tahay ilaha (5 ka mid ah 9 degmo ayaa diiwaangelin codbixiye ku dhammaystay bishii Maarso 2026, halka Ogosto 2026 la magacaabay 12 degmo). Sidoo kale, maalinta saxda ah ee samaysanka Hirshabeelle bishii Oktoobar 2016 waa ay kala duwan tahay ilaha; tirooyinka dadweynaha Soomaaliya waa qiyaas, ma aha tirakoob rasmi ah.