HalbeegEnsaykloobediya furanIn English
BogWadahadalAkhriFiiri taariikhda

Hirshabeelle

Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English

15 luqadood

Hirshabeelle waa mid ka mid ah dawlad-goboleedyada federaalka Jamhuuriyadda Federaalka Soomaaliya. Waxay ka kooban tahay laba gobol oo hore: Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Caasimaddeeda waa Jowhar, oo sidoo kale ah xarunta gobolka Shabeellaha Dhexe. Magaca 'Hirshabeelle' waa isku-dhaf ereyada 'Hiiraan' iyo 'Shabeelle'. Waa dawlad-goboleedka ugu dambeeyay ee la sameeyay marka laga reebo Benaadir, oo weli xaalad heshiis-siyaasadeed leh.

Siyaasadda Hirshabeelle waxay ku xidhan tahay saddex arrin oo isbiirsatay: khilaafka ku saabsan qaybsiga awoodda inta u dhexeysa beelaha Hawaadle (badanaa Hiiraan) iyo Abgaal (badanaa Shabeellaha Dhexe); dagaalka ka dhanka ah al-Shabaab, oo gobolladan ka mid yihiin garoommada ugu waaweyn; iyo daadadka Webi Shabeelle oo si joogto ah barakiciya boqolaal kun oo qof. Cilmi-baarayaal hay'adeed ayaa ku tilmaamay habka samaysankeeda mid degdeg ah oo kor-ka-hoos ah, taasoo ka tagtay hay'ado tabar yar iyo cabashooyin bulsho oo aan la xallin.

Samaysanka iyo hay'adaha

Dastuurka ku-meel-gaarka ah ee Soomaaliya wuxuu shuruudeeyay in dawlad-goboleed kasta ka koobnaado ugu yaraan laba gobol oo maamul. Sababtaas awgeed, Hiiraan — halkaas oo qaar ka mid ah hoggaamiyeyaasha Hawaadle ay dalbayeen dawlad-goboleed gooni ah — waxaa lagu daray Shabeellaha Dhexe, oo Hirshabeelle laga dhaliyay bishii Oktoobar 2016. Doodda caasimadda, oo Beledweyne iyo Jowhar ay ku tartameen, ma dhammaan; Jowhar ayaa loo doortay. Marxaladdii hore ee samaysanka, isla sannadkii 2016, waxay sidoo kale ku xidhnayd doorashooyinkii federaalka oo aan toos ahayn, iyadoo golaha dawlad-goboleedka doortay xildhibaannada Aqalka Sare.

Golaha Wakiillada Hirshabeelle waxaa ka kooban 99 xubin, oo la doortay iyadoo lagu salaynayo qaacido qaybsi beeleed. Madaxweynaha waxaa doortay golahaas. Madaxweynihii ugu horreeyay wuxuu ahaa Cali Cabdullaahi Cosoble (2016–2017), waxaa ku xigay Maxamed Cabdi Waare (2017–2020), ka dibna Cali Cabdullaahi Xuseen 'Guudlaawe', oo Noofambar 2020 helay 86 cod. Dastuurka ku-meel-gaarka ah ee dawlad-goboleedka wuxuu xadeeyay muddada madaxweynaha iyo golaha afar sano.

Khilaafka Hiiraan iyo qaybsiga awoodda

Doorashada 2020 waxay kicisay khilaaf muddo dheer socday. Qaar ka mid ah wakiillada Hawaadle waxay sheegeen in heshiis aan qoraal ahayn oo madaxtinnimada u dhiibayay beeshooda lagu jabay, iyadoo caasimaddu ay Jowhar ku sii jirto. Kooxo Hawaadle ah waxay natiijada ka horyimaadeen, waxaana dib u soo noqday dalabkii 'Dawladda Hiiraan'. Falanqayn hay'adeed ayaa sheegtay in khilaafkan uu keenay maamullo barbar-socda, canshuur-uruurin daciif ah, iyo kala-fogaansho hay'adeed. Sannadkii 2026, wada-hadallo dhex-maray madaxweynaha federaalka iyo hoggaamiyeyaasha Hawaadle waxay lahaayeen ujeeddo in madaxweynaha soo socda ka soo baxo beesha Hawaadle. Tan iyo markaas, xog-ogaalno waxay xusayaan in dastuurka ku-meel-gaarka ah ee dawlad-goboleedka uusan madaxtinnimada u kaydin beel gaar ah, ee heshiisyada noocaas ah ay yihiin qorshe siyaasadeed.

Amniga iyo dagaalka al-Shabaab

Bishii Ogosto 2022, dawladda federaalka waxay ku biirtay kacdoon maleeshiyo beeleed (Macawisley) oo Hiiraan ka bilaabmay, waxayna wada-howlgal ka dhan ah al-Shabaab ka bilaabeen gobolka. Bilowgii 2023, al-Shabaab wuxuu ka baxay inta badan Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, laakiin howlgalku wuxuu istaagay, qeyb ahaan sababtoo ah khilaaf canshuureed iyo taageero saadka oo yaraatay. Bishii Febraayo 2025, al-Shabaab wuxuu bilaabay weerar isku xidhan oo lala beegsaday Jowhar, Cadan Yabaal, Cadale, Buulo Burde iyo aagag Hiiraan ah; bishii Abriil 2025 wuxuu dib u qabsaday Cadan Yabaal, waxaana la sheegay inuu xakameeyay xarumo muhiim ah sida Moqokori. Falanqayn ka soo baxday hay'ado cilmi-baaris ah waxay ku tilmaamtay in inta badan faa'iidooyinkii 2022 ay dib u noqdeen.

Daadad, bini'aadannimo iyo doorashada 2026

Beledweyne waa mid ka mid ah magaalooyinka Soomaaliya ee ugu badan khatarta daadadka. Bishii Maajo 2023, Webi Shabeelle ayaa buux-dhaafay, OCHA-na waxay sheegtay in 22 qof dhinteen iyo in ka badan 450,000 la saameeyay. Novembar 2023, warbixinno bini'aadannimo waxay sheegeen in ilaa 85% magaalada biyo qariyeen, iyadoo ku dhawaad 250,000 qof laga barakiciyay. Dhinaca siyaasadda, Guddiga Madaxa-bannaan ee Doorashooyinka iyo Xadeynta Dalka (NIEBC) waxay diyaarisay doorashooyin toos ah oo Golaha Wakiillada iyo golalka degmooyinka Hirshabeelle. Ogosto 2026 waxay 12 degmo u magacowday inay doorashada ka dhacdo, lixdood Hiiraan iyo lix Shabeellaha Dhexe; taariikhda cod-bixinta, oo horay loo dhigay 20-ka Ogosto 2026, waxaa dib loo dhigay 30-ka Sebtembar 2026. Guudlaawe wuxuu Juun 2026 ku dhawaaqay inuu dib u tartamayo.

Hubanti la'aanXogta doorashada 2026 iyo taariikhaha weerarrada 2025 waxay ku salaysan tahay warbaahin gobolka iyo falanqayn hay'adeed, mana aha xog kama-dambays ah; tirada degmooyinka la doortay waa ay kala duwan tahay ilaha (5 ka mid ah 9 degmo ayaa diiwaangelin codbixiye ku dhammaystay bishii Maarso 2026, halka Ogosto 2026 la magacaabay 12 degmo). Sidoo kale, maalinta saxda ah ee samaysanka Hirshabeelle bishii Oktoobar 2016 waa ay kala duwan tahay ilaha; tirooyinka dadweynaha Soomaaliya waa qiyaas, ma aha tirakoob rasmi ah.

Aragtiyo kala duwan

Mowduucan waa mid lagu kala aragti duwan yahay. Hoos waxa ku qoran aragtiyo saxeexan oo iskuul kasta uu leeyahay bayaan cad.

Iskuulka Federaalka

Hirshabeelle waxay caddayn u tahay in dawlad-goboleedyada aan laga dhisin kor ilaa hoos, ee laga bilaabo bulshada deegaanka. Shuruudda ah in labo gobol la isku dhufto, iyadoo aan la weydiin dadka Hiiraan, ayaa ka dhalisay maamul si degdeg ah loo tolay oo weli tolan waaya. Xalku ma aha in Muqdisho mar kale go'aan ka gaarto cidda madaxweyne noqonaysa — heshiisyada gacan-ka-hadalka ah ee Villa Somalia lagu maamulo waxay hoos u dhigayaan dastuurka gobolka. Waxaa mudan in awoodda, canshuurta iyo ciidanka la geeyo Jowhar iyo Beledweyne, kheyraadka webiga Shabeelle iyo maalgashiga daadgelinta la wareejiyo maamulka gobolka. Haddii Hiiraan laga dhego adeego, dalabka 'Dawladda Hiiraan' waa mid soo noqnoqonaya. Federaalku wuxuu ku nooshahay heshiis, ma aha amar dhexe.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu difaacaa madax-bannaanida maamul-goboleedyada iyo qaybtooda kheyraadka. Dadaallada dhexe-u-ururinta wuxuu u akhriyaa xad-gudub awood. Danta maamul-goboleedka ayuu ka dhigaa cutubka aasaasiga ah ee falanqaynta.

Iskuulka Ammaanka Reer Galbeedka

Aragti ammaan ahaan, Hirshabeelle waa goobta ugu muhiimsan ee lagu qiimeeyo halkii lagu guuleystay iyo halkii lagu guuldareystay. Kacdoonkii Macawisley ee 2022 wuxuu muujiyay in dhaqdhaqaaq deegaan oo ciidan nidaamsan taageerayo uu Al-Shabaab dhulka ka saari karo. Laakiin howlgal aan lahayn saad joogto ah, isku-xidhnaan taliska iyo qorshe ay ciidamada ku sii joogaan meesha la qabsaday, wuxuu noqdaa mid dib u noqonaya — sida 2025 ku dhacday markii Cadan Yabaal iyo Moqokori dib loo waayay. Khilaafka Hawaadle-Abgaal ma aha oo kaliya arrin siyaasadeed; waa nuglaan ammaan oo cadowgu ka faa'iidaysto. Mudnaanta koowaad waa in ciidamada la mideeyo, khadadka saadka Beledweyne–Buulo Burde–Jowhar la ilaaliyo, doorashaduna aysan noqon fursad amni-xumo. Talaabo aan la ilaalin karin waa lumis.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu hor mariyaa maaraynta khatarta iyo waxtarka militari. Al-Shabaab wuxuu marka hore u arkaa arrin ammaan. Wuxuu inta badan wadaagaa aaminsanaanta qaab-dhismeedka ammaanka reer Galbeedka — taasi waa mowqif, ma aha meel dhexdhexaad ah.

Iskuulka Bini'aadannimada iyo Antaroboolojiga

Marka aan Jowhar iyo Beledweyne ka fiirsanno, waxa jira nolol maalmeed aan la sheegin. Bishii Maajo 2023, in ka badan 450,000 qof ayaa daadku saameeyay; Novambar 2023, biyuhu waxay qariyeen ku dhawaad boqolkiiba sideetan iyo shan ee magaalada, dad ku dhawaad 250,000 ahna waxay ku noolaayeen xero. Qoysas isku mar u qaxay dagaal iyo biyo — haweenka carruurta u qaadaya, beeralayda dalagga lumiyay — kuma jiraan hadalka madaxtinnimo ee Hawaadle iyo Abgaal. Doodda ku saabsan tirada degmooyinka doorashada ma bedelayso in xeryaha barakacayaashu weli taagan yihiin. Waxaan filanayaa in la maqlo codka deegaanka: nidaamyada digniinta hore, biyo-mareenada, iyo garsoorka dhaqameed ee dhabta ah. Siyaasadda aan xasuusan noloshaas waa mid meel banaan ka hadlaysa.

Bayaanka iskuulka

Wuxuu wax ka qoraa muraayadda nolosha la soo maray, cilmiga dhaqanka goobta iyo nolol maalmeedka. Wuxuu ku doodaa in falanqaynta siyaasadeed ee weyn ay qarisay qiimaha bini'aadannimo. Marag nooc ah ayuu ka door bidaa tirooyinka.

Ilaha

  1. BThe Hirshabelle election conundrumSomali Public Agenda
  2. BThe Return of the 'Hiiraan State' — The Somali Wire, Issue No. 749Sahan Research
  3. ASomalia Security Situation: 2.4.2 Middle ShabelleEuropean Union Agency for Asylum
  4. BNew Chapter, Same Stalemate: Somalia's War with Al-ShabaabInternational Crisis Group
  5. BThe Formation of Hirshabelle State: Challenges and OpportunitiesHeritage Institute for Policy Studies
  6. BHirshabelle's Political Settlement: Opportunities for Meaningful and Inclusive Political ProcessesRift Valley Institute
  7. CEight Years of Hirshabelle: Celebrations Amid Stagnation in Security, Reconciliation, and Humanitarian CrisisHorn Observer
  8. CHirshabelle's Ali Gudlawe Chosen as Region's New PresidentSomali Guardian
  9. AHuman Rights Reports: Custom Report Excerpts — SomaliaU.S. Department of Statejihayn: US
    Warbixin dawladeed Mareykan ah oo qiimeynaysa xaaladda xuquuqda aadanaha.
  10. CSomalia: Mohamed Abdi Waare elected as HirShabelle's new PresidentGarowe Online
  11. CHirshabelle Power Struggle Deepens Amid Representation DemandsKaab TV
  12. CPresident Mohamud, Hawadle leaders reach agreement on Hawadle candidate for Hirshabelle StateHiiraan Online
  13. BFlailing State: The Resurgence of al-Shabaab in SomaliaWar on the Rocks
  14. BSomalia at a Crossroads: Resurgent Insurgents, Fragmented Politics, and the Uncertain Future of AUSSOMCombating Terrorism Center at West Pointjihayn: US
    Xarun cilmi-baaris ah oo ku dhex jirta akademiyada militariga Mareykanka.
  15. BAl-Shabaab's 2025 Offensive and the Unraveling of Somalia's Federal CounterinsurgencyThe Soufan Center
  16. BSomalia Situation Update: May 2023 — Al-Shabaab Regains Lost Territories as Tax Dispute Halts Counter-Insurgency OperationACLED
  17. CHirshabelle regional state President Ali Guudlaawe announces re-election bidHiiraan Online
  18. CSomali electoral commission names 12 districts for upcoming Hirshabelle electionsHiiraan Online
  19. AIESG Newsletter, Somalia Electoral Support Project (January–March 2026)UNDP / UNTMIS Integrated Electoral Support Group
  20. CSomalia's Electoral Commission Sets August 20 Poll Date for Hirshabelle ElectionsDawan Africa
  21. CAlmost 250,000 flee floods in Somali city that 'became like an ocean'CNN
  22. ASomali city of Beledweyne is 85% under water following devastating floodsReliefWeb (OCHA)
  23. CSomali electoral commission announces new timetable for upcoming Hirshabelle electionsHiiraan Online
Qeybaha:727 eray · 23 ilo · 3 aragtiyo kala duwan