Koofiyad

Koofiyad waa dhar ama alaab madaxa la saaro. Waxaa loo isticmaalaa ilaalin ka dhan ah qorraxda, qabowga, roobka iyo boodhka, sidoo kale astaan bulsho iyo qurxin. Koofiyadaha waxaa laga sameeyaa maro, dhogor (feltro), caws tolan, maqaar, dhar la tolay ama walxo adag sida birta iyo balaastigga.

Nooc kasta oo koofiyad ah wuxuu leeyahay qaybo aasaasi ah: madaxxidhaha (qaybta madaxa ku dhegta) iyo mararka qaarkood daahyaal ama gees dibedda u soo baxa oo hooska sameeya. Baaxadda geeska, dhererka madaxxidhaha iyo nooca alaabta ayaa kala saara noocyada.

Shaqada iyo isticmaalka

Isticmaalka koofiyadda wuxuu u kala baxaa dhowr qaybood. Mid waa mid dabiici ah: yaraynta kulaylka qorraxda ee madaxa iyo indhaha, ama hayntda kulaylka jirka meelaha qabow. Mid kalena waa mid shaqo: koofiyadaha badbaadada (helmet) ee shaqaalaha dhismaha, ciyaartoyda iyo ciidamada waxay ka hortagaan dhaawac. Qayb saddexaad waa mid bulsho: koofiyaddu waxay muujin kartaa diin, xirfad, darajo ciidan ama xubinnimo koox.

Noocyo caan ah

Waxaa ka mid ah koofiyadaha caalamiga ah: qalbadka (cap) oo daah hore leh, feddoro (fedora) oo dhogor laga sameeyay oo gees dhexdhexaad ah leh, koofiyadda caws-ka ee kulaylaha, kalabaash-ka reer galbeed (cowboy hat), beret-ka jilicsan, iyo koofiyadaha barafka ee dhogorta laga tolo. Nooc kastaa wuxuu ka soo jeedaa deegaan iyo cimilo gaar ah.

Dhaqan iyo diin

Dhaqamo badan koofiyaddu waxay qayb ka tahay xeerarka labiska. Soomaalida iyo bulshooyinka Muslimka ah, koofiyadda yar ee la tolo waxay caadi ku tahay ragga marka la tukanayo ama munaasabadaha. Sidoo kale duubka madaxa (turban) waxaa la xiraa gobollo badan oo Aasiya iyo Afrika ah. Xeerar bulsheed ayaa jira oo qeexaya goorta koofiyadda la qaadayo — tusaale ahaan gudaha guryaha ama xarumaha qaar.

Warshadaynta

Samaynta koofiyadaha waa xirfad taariikhi ah. Habka dhogorta (felting) wuxuu ku salaysan yahay in dhogorta xayawaanka lagu isku duubo kulayl, qoyaan iyo cadaadis ilaa ay noqoto maro adag oo aan tolnayn. Kadib waxaa lagu qaabeeyaa foom qori ah oo madaxa u eg. Maanta inta badan koofiyadaha waxaa lagu soo saaraa warshado, laakiin gacan-sameyn weli way jirtaa.