Koroomiyaam

Koroomiyaam (Ingiriisi: Chromium, calaamad: Cr) waa curiye kiimikaad oo tirada atamigiisu tahay 24. Wuxuu ka mid yahay biraha kala-guurka (transition metals), kooxda waxyaabaha adag oo aad u dhalaalaya marka la caddeeyo. Midabkiisu waa cawl-silfar, wuuna leeyahay adkeysi sare iyo heer-dhalaal aad u kacsan.

Magaca ka soo jeedaa ereyga Giriigga ah 'chroma' oo macnihiisu yahay midab, maxaa yeelay isku-darrooyinkiisu (compounds) waxay midabbo kala duwan leeyihiin: cagaar, huruud, casaan iyo buluug. Koroomiyaam waxaa la isticmaalaa inta badan si loo sameeyo bir aan miridhkeyn (stainless steel) iyo dahaarrada birta ee la yiraahdo chrome plating.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Koroomiyaam waa mid ka mid ah biraha ugu adag ee dabiiciga ah. Marka hawada la gaaro, korkiisa waxay samaysaa lakab aad u khafiif ah oo koroomiyaam-ogsaydh ah. Lakabkaas ayaa hor istaaga in birta gudaha ah miridh qabsato. Sababtaas ayaa loo darsaa birta bir-aan-miridhkeynta ah: marka koroomiyaam gaaraya heer ku filan, birta oo dhan waxay hesho difaac ka dhan ah oksijiinta iyo qoyaanka. Koroomiyaam wuxuu leeyahay heerar oksideyn kala duwan, kuwa ugu caansan waa +3 iyo +6.

Halka laga helo

Macdanta ugu muhiimsan ee koroomiyaam laga soo saaro waa chromite, oo ah isku-dar koroomiyaam iyo birta ama magneesiyam. Chromite waxaa laga qodaa dalal ay ka mid yihiin Koonfur Afrika, Kazakhstan, Turkiga iyo Hindiya. Koroomiyaam saafi ah lagama helo dabeecadda; waa in laga soo saaraa macdanta iyada oo la adeegsanayo kulaylin iyo habab kiimikaad.

Isticmaalka

Qaybta ugu weyn ee koroomiyaam la soo saaro waxaa loo isticmaalaa warshadaha birta. Waxaa kale oo loo isticmaalaa dahaarid birta si loo yeesho dusha dhalaalaysa iyo iska-caabin xoqid, sidoo kale midabbada rinjiga, walxaha kulayl-adkeysta ah (refractory) iyo qaar ka mid ah habab dhalaajin (tanning) maqaarka.

Caafimaad iyo badbaado

Koroomiyaam heerka +3 ah waxaa loo tixgeliyaa nafaqo aad u yar oo jirka u baahan yahay, halka isku-darrooyinka koroomiyaam heerka +6 (hexavalent chromium) loo aqoonsan yahay kuwo sun ah oo kansar keena marka lala qaato neefsasho ama taabasho dheer. Sababtaas awgeed dalal badan waxay xaddiday isticmaalka koroomiyaam-lixaad ah warshadaha iyo tuurista qashinkiisa.