Laan

Laan waa qaybta adag ee geedka ama geedyarta ee ka soo baxda jirridda (ee ah dhuunta weyn ee dhexe) ama laan kale oo ka weyn. Laantu waxay xambaartaa caleemaha, ubaxyada iyo midhaha, waxayna u dhaqmaa sida marin ay biyaha iyo cuntadu ku dhex socdaan.

Erayga Af-Soomaaliga ah ee 'laan' waxaa sidoo kale loo isticmaalaa macne kale: qayb ka mid ah hay'ad ama shirkad (tusaale, 'laanta maaliyadda'). Maddadan waxay diiradda saareysaa macnaha dhirta ee erayga.

Sida ay u samaysanto

Laamuhu waxay ka bilowdaan barar yaryar oo 'buro' ama 'kurtun' loo yaqaan (meristem), oo ku yaal jirridda ama laamaha hore. Marka buradu furanto, waxaa ka soo baxa laan cusub oo sanad kasta dheeraata. Laamaha hoose ee hoos-galay hadh badan badanaa way engegaan oo ay ka dhacaan, taasoo geedka siisa qaab uu iftiinka ugu tartamo.

Shaqada

Laantu waxay sameysaa saddex shaqo oo waaweyn. Marka hore, waxay taageertaa caleemaha si ay iftiinka qorraxda u helaan, taasoo kordhisa hawsha aragoonsiga (photosynthesis). Marka labaad, waxay gudaheeda ku leedahay dhuumo (xylem iyo phloem) oo biyaha iyo macdanta xididada ka qaada, sonkortana caleemaha ka gaadhsiiya jirridda. Marka saddexaad, waxay kaydisaa cunto iyo biyo xilliyada abaaraha ah.

Isku-xidhka jirridda

Meesha laantu jirridda kaga soo baxdo waxaa ku jira unug alwaax ah oo si gaar ah u dhisan. Marka laan la jaro ama ay iska go'do, geedku wuxuu xidhaa nabarka isagoo ku daboolaya unugyo cusub. Sababtaas awgeed, gooynta laamaha (dhirta beeraha) waxaa lagu talinayaa in lagu sameeyo meel u dhow salka laanta, laakiin aan la gaadhin jirridda lafteeda.

Adeegsiga dadka

Laamaha waxaa loo isticmaalaa xaabo, dhisme guryo iyo xeryo xoolaad, iyo dhar-dhalis. Deegaanka Soomaaliyeed, laamaha geedaha sida qudhac, galool iyo cadaad waxaa lagu sameeyaa dayrar, waxaana laamaha caleentooda leh loogu talaggalaa daaqa xoolaha xilliga jiilaalka.