Maandoorqamax
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
59 luqadood
Maandoorqamax waa magac loo isticmaalo ku tiirsanaanta waxyaabaha maandooriyaha (substance dependence). Waa xaalad caafimaad oo maskaxda iyo dhaqanka saameysa, taasoo qofka isticmaalka waxyaabo sida khamriga, sigaarka, qaadka, hashiishka, opioid-yada ama daawooyinka deggenaanta noqda mid uu adkaato inuu joojiyo, in kastoo dhibaato ka soo gaarto.
Astaamaha aasaasiga ah waxaa ka mid ah: rabitaan xoog leh (craving), la'aanta xakamaynta tirada la isticmaalo, sii wadid iyadoo cawaaqib xumo jirto, iyo in isticmaalka mudnaan ka sarreysa hawlo kale sida shaqada ama qoyska. Waxa kale oo badanaa la arkaa dulqaad jireed (tolerance) — oo ah in loo baahdo qiyaas ka badan si isla saameyn loo helo — iyo calaamado ka-hakad (withdrawal) marka isticmaalka la joojiyo.
Sida ku tiirsanaanta u samaysanto
Waxyaabaha maandooriyaha waxay saameeyaan nidaamyada maskaxda ee abaal-marinta, gaar ahaan wareegga dopamine-ka. Isticmaal ku celcelis ah maskaxda ku baraa in xaaladaha xiriira isticmaalka — meelo, dad, walaac ama farxad — ay keenaan rabitaan. Isla mar, jidhka wuu la qabsado joogitaanka waxa la isticmaalo, sidaas darteed joojinta lama filaan ah waxay dhalin kartaa calaamado jireed. Halkan hab-dhaqan (barasho) iyo isbeddel bayoolaji ah way isku dhex jiraan.
Arrimaha kordhiya khatarta
Khatarta way kala duwan tahay dadka. Waxaa lagu sheegaa arrimo hidde-side ah (taariikh qoys), da'da bilowga isticmaalka — bilow yar ayaa khatar badan — xaalado caafimaad maskaxeed sida murugo iyo welwel, iyo duruufo bulsho: shaqo la'aan, colaad, barakac, iyo helitaan fudud oo waxa la isticmaalo. Mid keliya ma go'aamiyo natiijada; badanaa waa isku dar.
Cawaaqibka
Saameynta waxay taabatay caafimaadka jireed (beerka, wadnaha, sambabada, cudurro la is qaadsiiyo marka cirbado la wadaago), caafimaadka maskaxda, iyo xiriirka qoyska iyo dhaqaalaha. Qaar ka mid ah waxyaabaha waxay leeyihiin khatar sun-gaadhis (overdose) toos ah, gaar ahaan opioid-yada marka lala qaato daawooyinka deggenaanta.
Daaweynta iyo maaraynta
Daaweynta waxay caadi ahaan ka kooban tahay laba dhinac: maaraynta calaamadaha ka-hakadka (detoxification) oo mararka qaar daawo u baahan, iyo daaweyn muddo-dheer ah oo ay ku jirto la-talin, daaweyn hab-dhaqan iyo garasho (CBT), taageero koox (kooxaha is-caawinta), iyo dib-u-habeynta bulsho: shaqo, guri, iyo xiriir. Xaaladaha qaar, sida ku tiirsanaanta opioid-yada, waxaa la isticmaalaa daaweyn beddel ah oo daawo lagu taageeraan.