Maar

Maar (Ingiriis: silver; Carabi: فضة) waa bir qaali ah oo calaamaddeeda kiimikada tahay Ag, tirada atomkeeduna tahay 47. Waxay ka mid tahay biraha kala guurka (transition metals) oo jaantuska xilliyeedka ku yaal koox la mid ah dahabka iyo naxaasta. Midabkeeda waa cad-caddaan dhalaalaysa marka la nadiifiyo oo la caleemo saaro.

Maar waxay leedahay sifooyin gaar ah: waa birta ugu sarreysa marin-u-furnaanta korontada iyo kulaylka, waxayna sidoo kale si aad ah u celisaa iftiinka (reflectivity). Sababtaas ayay ka dhalatay in loo isticmaalo aaladaha elektarooniga, muraayadaha iyo qalabka kulaylka. Waa bir jilicsan oo la tumi karo (malleable) oo silig loo jiidi karo.

Sifooyin jireed iyo kiimikaad

Maar waa bir cufan oo cufnaanteedu ku dhow tahay 10.5 garaam halkii sentimitir cubic. Barta dhalaalidda waxay ku dhowdahay 960 darajo Celsius. Kiimikadeeda waa mid deggan marka la barbar dhigo biraha caadiga ah: hawada iyo biyaha kaliya ma miirtaan. Hase yeeshee marka ay la kulanto gaasas sulfur leh, dusheeda waxay dhalisaa lakab madow ah oo silver sulfide ah — taasi waa waxa loogu yeero "guduud" ama madoobaanshaha maarta (tarnish).

Ka helitaan iyo soo saarid

Maar waxaa laga helaa dhagaxyada macdanta, marmar iyada oo qaab saafi ah (native silver) ah, laakiin inta badan waxay ku jirtaa macdanno sulfide ah ama waxay ku dhex jirtaa macdanta rasaasta, zinc-ga iyo naxaasta. Sidaas darteed qayb weyn oo soo saarista maarta waxay ka soo baxdaa qaab wax-ka-dhaafid (by-product) ee warshadaha kale ee macdanta. Waddammada soo saarista ugu badan leh waxaa ka mid ah Meksiko, Peru iyo Shiinaha.

Isticmaal

Isticmaalka maarta wuxuu u kala baxa afar dhinac: qalabka elektarooniga iyo xiriirinta korontada; dahab-saarayaasha iyo alaabta qurxinta (silver-ka la isticmaalo inta badan waa isku-dar leh naxaas, sababtoo ah maar saafi ah aad ayay u jilicsan tahay); lacagta shilinka iyo saldhigga maal-gelinta, halkaas oo bar iyo shilin la kaydiyo; iyo tignoolajiyada cusub sida saxanadaha korantada qorraxda. Sidoo kale xeryahooda maarta waxay lidka ku yihiin bakteeriyada, waxaana loo isticmaalaa dawooyin dhaawac-daaweyn ah iyo lakabyada nadaafadda.

Taariikh ahaan, maar waxay door weyn ka qaadatay soo saarista sawirka (photography) sababtoo ah xeryahooda halogen-maar waa iftiin-dareemayaal; adeegsigaas hoos u dhac weyn ku yimid markii sawir-qaadista dijitaalka faafay. Waxay sidoo kale mid ka mid ah biraha ugu hore ee dadka isticmaali jireen lacag-shilin ahaan, taas oo ka dhigtay bir xiriir dheer la leh nidaamyada dhaqaalaha.