Milme

Milme (Ingiriisi: solute) waa walaxda ku milanta walax kale si loo sameeyo xal (solution). Xalku wuxuu ka kooban yahay laba qaybood oo muhiim ah: milmaha, oo caadi ahaan yar ah tiro ahaan, iyo wax-milmaha (solvent), oo ah qaybta badan ee dareeraha. Tusaale caadi ah waa cusbada iyo biyaha: cusbada waa milmaha, biyaha waa wax-milmaha.

Marka milmaha uu milmo, qaybahiisa yaryar — atamyada, molecule-yada ama ion-yada — waxay kala firdhaan oo si isku mid ah ku faafaan dhexda wax-milmaha. Taasi waxay keentaa in xalku noqdo mid isku dhafan oo hal wejiga ah (homogeneous), oo ay indhaha aadanaha ku adag tahay in lagu kala saaro qaybaha.

Noocyada milmaha

Milmuhu wuxuu noqon karaa adag, dareere ama gaas. Cusbada iyo sonkorta waa milmayaal adag. Aalkolku wuxuu noqon karaa milme dareere ah marka biyo lagu daro. Gaaska carbon dioxide-ka ee cabitaannada buufinta leh waa milme gaas ah. Wax-milmaha sidoo kale wuxuu noqon karaa mid aan biyo ahayn, sida aseeton ama benzene, taasoo saameyneysa noocyada milmayaasha ay qaadi karto.

Milmid iyo xoogga u dhexeeya qaybaha

Milmiddu waxay ku xidhan tahay xoogagga soo jiidashada ee u dhexeeya qaybaha milmaha iyo qaybaha wax-milmaha. Marka labada walax ay yeelanayaan qaab isku mid ah — tusaale, labaduba polar ah — milmiddu badanaa waa sahlan. Sidaas darteed cusbada, oo ion ka kooban tahay, si fiican ku milanta biyaha polar ah, halka saliidaha aan polar ahayn ay biyaha ku milmayn.

Xaddiga iyo isku-buuxsanaanta

Tiro ahaan, inta milme ku jirta xal la cabbiraa qiyaasyo sida molarity (mole milme kasta lita xal), boqolkiiba culeys, ama molality. Marka wax-milmaha uu qaado inta ugu badan ee milmaha oo heer heerkul gaar ah, xalka waxaa lagu tilmaamaa mid buuxsamay (saturated). Heerkulka iyo, gaaska marka la eego, cadaadiska ayaa saameeya inta milme la qaadi karto.

Muhiimadda

Fikradda milmaha ayaa aasaas u ah kiimikada dareerayaasha, bayooloojiga unugga, iyo warshadaha daawada. Falcelinta kiimikadu badanaa waxay ka dhacdaa xal, sababtoo ah qaybaha milmaha ayaa si xor ah u dhaqaaqaya oo isku dhici karaya. Dhiigga, casiirka unugga iyo biyaha badda dhammaantood waa xalal ay milmayaal kala duwan ku jiraan.