Otismo

Otismo (oo af-Ingiriisi lagu magacaabo autism, ama autism spectrum disorder) waa xaalad korriineed oo maskaxda ah, taasoo saameysa sida qofku u xiriiro dadka kale, u isticmaalo luqadda, iyo sida uu u soo dhoweeyo isbeddelka. Waxaa lagu tilmaamaa "spectrum" — kala-duwanaansho ballaaran — maxaa yeelay astaamaha iyo xoogga ay leeyihiin aad bay uga duwan yihiin qof ilaa qof.

Astaamuhu badanaa waxay bilaabmaan sannadaha ugu horreeya ee carruurnimada, in kastoo qaar aan la aqoonsan ilaa waqti dambe, gaar ahaan dumarka iyo dadka baahidoodu qarsoon tahay. Otismo lama tirtiro dawo; taageerada waxay diiradda saartaa horumarinta xirfadaha iyo hagaajinta deegaanka qofku ku nool yahay.

Astaamaha muhiimka ah

Laba qaybood ayaa inta badan la isticmaalaa. Mid: kala-duwanaansho isgaarsiinta bulshada — isha isku hayntu way yaraan kartaa, dareenka dadka kale ee aan si toos ah loo sheegin ayaa adkaan kara, wada-sheekaysigu waa mid aan caadi ahayn. Labo: dabeecado soo noqnoqda iyo xiisayaal aad u diiran — dhaqdhaqaaq soo celcelis ah (sida gacmaha ruxid), u baahida jadwal aan is-beddelin, iyo dareen aad u xasaasi ah ama u yar oo ku aaddan cod, iftiin, taabasho ama dhadhan.

Sababaha iyo baaritaanka

Cilmi-baaristu waxay muujisay in hidde-sidayaashu door weyn ku leeyihiin, iyadoo hidde badan oo yaryar wada shaqeeya ay saameyn ku yeeshaan korriinka maskaxda. Waxaa sidoo kale la baaray arrimo la xiriira uurka iyo deegaanka. Baaritaanku wuxuu ku saleysan yahay indho-indhaynta hab-dhaqanka iyo taariikhda korriinka — ma jiro baaritaan dhiig ama sawir maskaxeed oo keligiis go'aamiya.

Taageerada iyo aragtiyaha bulshada

Barnaamijyada taageerada waxaa ka mid ah tababarka isgaarsiinta iyo luqadda, taageerada waxbarasho ee gaarka ah, iyo caawimaadda qoysaska. Sannadihii dambe, dhaqdhaqaaqa loo yaqaan 'neurodiversity' wuxuu soo jeediyay in otismo loo arko hab kale oo maskaxdu u shaqayso, ee aan lagu koobin oo keliya cudur la saxo, iyadoo diiradda la saarayo in bulshada iyo goobaha shaqadu la qabsadaan baahiyaha kala duwan.