Qaamo-qashiir

Qaamo-qashiir (Ingiriisi: mumps) waa cudur fayras ah oo faafa oo weerara qanjidhada candhuufta (salivary glands). Calaamadda ugu caansan waa barar ku yimaada qanjirka parotid-ka, oo ku yaal dhabanka hoostiisa iyo dhegta hortiisa, taasoo wejiga siisa muuqaal buuran.

Cudurka waxaa keena fayras ka tirsan qoyska paramyxovirus. Wuxuu ku faafaa dheecaanka afka iyo sanka: qufac, hindhiso, ama wadaagidda maacuunta. Muddada u dhaxaysa qaadista fayraska iyo bilowga calaamadaha waa laba toddobaad ama ku dhow. Qofka qaba wuu faafin karaa fayraska ka hor inta uusan bararku muuqan.

Calaamadaha

Waxaa badanaa bilaabma qandho, madax-xanuun, itaal-darro iyo cunto-xumo. Kadib ayaa barar iyo xanuun ku yimaada hal dhinac ama labada dhinacba qanjirka parotid-ka. Liqidda iyo ruugidda cuntada waa xanuun badan tahay, gaar ahaan waxyaabaha dhanaan. Dad badan oo qaba fayraska calaamado yar bay yeeshaan ama gabi ahaanba ma muuqdaan.

Dhibaatooyinka suurtagalka ah

Fayrasku wuxuu gaari karaa xubno kale. Ragga qaan-gaadhka ah waxaa ku dhici kara barar xiniinyaha (orchitis); dumarka waxaa ku dhici kara barar ugxan-sidaha. Waxaa sidoo kale suurtagal ah bararka xuubka maskaxda (meningitis), bararka xantuurta (pancreatitis), iyo dhego-la'aan ku timaadda hal dheg oo joogto ah, in kastoo taasi naadir tahay.

Daaweynta iyo ka hortagga

Ma jiro dawo fayraska si toos ah u disha. Daaweyntu waxay diiradda saartaa dejinta calaamadaha: nasasho, biyo badan, dawooyinka xanuunka iyo qandhada dejiya, iyo cunto jilicsan. Antibiyootiggu faa'iido ma leh maadaama uusan cudurku bakteeriya ahayn.

Ka hortaggu wuxuu ku saleysan yahay tallaalka. Tallaalka MMR wuxuu isku daraa jadeeco (measles), qaamo-qashiir (mumps) iyo jadeecada yar (rubella), waxaana caadi ahaan la siiyaa laba jeer carruurnimada. Dalalka barnaamij tallaal oo baaxad leh leh, tirada kiisaska si weyn ayay hoos ugu dhacday.