Qarnigii 16aad
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 16aad waa muddadii u dhexeysay sannadka 1501 ilaa 1600 marka lagu xisaabiyo jadwalka taariikhda ee reer Yurub. Waa qarni lagu xusay ballaarinta safarrada badda ee dalalka Iberiya (Isbaanish iyo Bortuqiis), isbeddel diimeed ku dhacay Yurub, iyo koritaanka boqortooyooyin waaweyn oo Aasiya iyo Afrika ka taagnaa.
Qarnigan waxaa ka dhex muuqday xiriir cusub oo qaarradaha isku xiray: dhoofka macdanta (gaar ahaan qalinka iyo dahabka) laga soo saaray Ameerika, ganacsiga addoonsiga ee Atlaantigga, iyo isweydaarsiga dalagyada sida galleyda, baradhada, iyo kafeega. Taariikhyahannada qaar muddadan waxay ku tilmaamaan bilowga nidaam ganacsi caalami ah.
Isbeddelka diimeed ee Yurub
Sannadkii 1517 Martin Luther, oo culumo diimeed Jarmal ahaa, ayaa soo bandhigay dood ka dhan ah dhaqannada Kaniisadda Katooligga, gaar ahaan iibinta cafiska (indulgences). Doodda waxay horseeday Kacaanka Diimeed (Reformation) oo Yurub u kala qaybiyay Katoolig iyo Protestant. Kaniisadda Katooligga waxay ka jawaabtay Golaha Trent (1545–1563) oo dib-u-habeyn dhaqan iyo caqiido ah sameeyay. Kala qaybsanaantan waxay ka mid ahayd sababaha dagaallada gudaha Faransiiska iyo Jarmalka intii ka dhiman qarnigii.
Safarrada badda iyo gumeysiga
Bortuqiiska waxay xakameysay marinnada Badweynta Hindiya, iyagoo saldhigyo ganacsi dhistay Goa, Malacca iyo xeebaha Afrika. Isbaanishku waxay burburiyeen boqortooyooyinkii Astek (1519–1521) iyo Inka (bartamihii 1530-meeyadii), kadibna waxay sameysteen maamul gumeysi ah Ameerika. Safarka Magellan-Elcano (1519–1522) wuxuu ahaa markii ugu horreysay ee doonni adduunka ku wareegto. Cudurrada Yurub laga keenay, sida furuqa, waxay hoos u dhigeen tirada dadka asaliga ah ee Ameerika si aad u weyn.
Boqortooyooyinka Aasiya iyo Afrika
Boqortooyada Cusmaaniyiinta waxay xoogga ugu badan gaartay xilligii Suleymaan (talada 1520–1566), oo maamulkeeda gaaray Balkanka, Bariga Dhexe iyo Waqooyiga Afrika. Iiraan waxaa ka talinayay Safawiyiinta, halka Hindiya waxaa laga aasaasay Boqortooyada Mughal 1526-kii. Shiinaha waxaa ka jirtay boqortooyada Ming, Jabaanna waxay soo martay xilli dagaallo gudo ah oo ku dhammaaday mid-u-soo-noqoshada awoodda dhammaadka qarnigii.
Geeska Afrika
Bartamihii qarnigii 16aad waxaa Geeska Afrika ka dhacay dagaallo dheer oo u dhexeeyay Boqortooyada Xabashida iyo Imaaraadka Cadal ee Axmed Guray hoggaaminayay, oo labada dhinac gargaar dibadda ka helayeen — Bortuqiis dhinaca Xabashida, Cusmaaniyiin dhinaca kale. Isla xilligaas waxaa socday guuritaan iyo isbeddel beelo oo saameeyay qaab-dejinta bulshada iyo maamulka gobolka.