Qarnigii 21aad ee ka horreeyay Miilaadiga
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
1 luqadood
Qarnigii 21aad ee ka horreeyay Miilaadiga waa muddada bilaabmaysa sannadka 2100 KH oo ku dhammaanaysa sannadka 2001 KH. Waa qayb ka mid ah da'da naxaasta (Bronze Age) ee Bariga Dhexe. Muddadan waxaa lagu xusaa dawlado wax qoraya oo ku yaallay Mesobotaamiya (Ciraaq hadda), Masar, iyo dooxada Indus.
Taariikhda qarnigan waxaa lagu dhisaa liisaska boqorrada, kuwaas oo qoraallo dhagax ah iyo alwaax dhoobo ah lagu duubay, iyo xisaabinta cilmiga hiddaha iyo carbon-14. Sababtaas awgeed, taariikhaha sannadaha waa la isku khilaafaa; saynisyahannadu waxay isticmaalaan nidaamyo kala duwan (kronoloji sare, dhexe iyo hoose).
Mesobotaamiya iyo boqortooyadii Uur ee Saddexaad
Bilowga qarniga, magaalo-dawladda Uur ee koonfurta Mesobotaamiya waxay hoggaaminaysay nidaam maamul oo dhexe leh oo loo yaqaan 'Uur III'. Dawladdaas waxay lahayd xisaab qoran oo aad u faahfaahsan: canshuurta, badeecadaha, iyo shaqaalaha ayaa lagu diiwaan gelin jiray alwaax dhoobo ah oo qoraal mismaari (cuneiform) ah. Dhammaadka qarniga, maamulkaas wuu jabay, waxaana meesha galay hoggaan kala firidhsan, oo ay ka mid yihiin Isin iyo Larsa.
Sababaha burburka Uur III waxaa lagu sharraxaa isku darka: cadaadis ka yimid kooxo ku hadla af Amorite oo galay dhulka beeraha, weerarro ka yimid dhinaca bari (Elam), iyo dhibaatooyin biyo-waraabin ah oo yaraystay wax-soo-saarka beeraha. Ma jirto hal sabab oo la isku raacsan yahay.
Masar
Masar, qarnigan wuxuu galaa muddada loo yaqaan 'Xilliga Dhexe' (Middle Kingdom) ka dib xilli kala qaybsanaan ah oo loo yaqaan 'Xilliga Dhexdhexaadka Koowaad'. Boqorro ka soo jeeda Tebes ayaa dib u midaysay waddanka, waxayna dib u dhiseen maamul dhexe iyo mashruucyo dhismo. Qoraalka hieroglyphic-ka iyo suugaanta Masar way sii socdeen.
Meelo kale
Dooxada Indus (Bakistaan iyo Hindiya hadda) waxaa ka jiray magaalooyin qorshaysan oo leh wadooyin toosan iyo nidaam bullaacado ah; qarnigan gudihiisa iyo kadib waxaa bilaabmay isbeddel dadku uga guureen magaalooyinka waaweyn. Yurub, Aasiya dhexe iyo Afrika badankood dad kuma qorin taariikhdooda, sidaas darteed aqoontu waxay ku salaysan tahay oo keliya cilmiga qadiimiga (archaeology).