Qarnigii 5aad

Qarnigii 5aad waa muddada ka bilaabmaysa sannadka 401 ilaa 500 ee kalandarka Giriigoriyaanka/Juliyaanka. Waa qarni ay is-beddelo weyn ku timid nidaamka siyaasadeed ee Bariga Dhexe, Yurub iyo Aasiya, gaar ahaan burburka awoodda dawladeed ee Boqortooyada Roomaanka ee galbeedka iyo abuurista boqortooyooyin cusub oo qabaa'il ku salaysan.

Isla waqtigaas, xarumo kale oo dhaqan iyo maamul leh way sii xoogaysteen: Boqortooyada Roomaanka ee bariga (Bisantiyum) oo xaruunteedu ahayd Konstantiinobal, Boqortooyada Saasaaniyiinta ee Faaris, Boqortooyada Guptayaasha ee Hindiya, iyo boqortooyada Aksum ee Geeska Afrika.

Yurub iyo burburka Rooma Galbeed

Intii lagu jiray qarnigan, kooxo badan oo Jarmal ah — sida Fisigoodhyada (Visigoths), Fandaaliyiinta (Vandals), iyo Firaanka (Franks) — ayaa dhulal ka dhex samaystay xuduudihii hore ee Rooma. Sannadka 410 Fisigoodhyadu waxay galeen magaalada Rooma. Kooxda Huunniyiinta, oo Atila hoggaaminayay bartamihii qarniga, waxay cadaadis ku hayeen labada qaybood ee boqortooyada. Sannadka 476 ayaa caadi ahaan loo tiriyaa taariikhda uu boqorkii ugu dambeeyay ee Rooma Galbeed xilka ka degay, in kastoo taariikhyahannadu ay ku doodaan in isbeddelku uu ahaa mid tartiib ah ee aan ahayn hal xaalad kali ah.

Diinta iyo doodaha caqiidada

Kiniisadda Masiixiga waxay ku sii fidday nidaam maamul oo qeexan. Kulamo waaweyn oo caqiido ah ayaa la qabtay, oo ka mid ah kii Efesus (431) iyo kii Kalkedoon (451), kuwaas oo ka dhashay kala-goys u dhexeeya kiniisadaha aqbalay go'aannada Kalkedoon iyo kuwa diiday. Kala-goyskaasi wuxuu saameyn ku yeeshay kiniisadaha bariga, Masar iyo Geeska Afrika muddo qarniyo ah.

Aasiya iyo Afrika

Hindiya, Guptayaashu waxay sii wadeen horumar xisaabeed, xiddigiseed iyo suugaaneed, laakiin dhammaadkii qarniga waxay la kulmeen cadaadis dibadeed. Shiinaha wuxuu ku jiray xilligii boqortooyooyinka waqooyi iyo koonfureed ee kala qaybsan. Geeska Afrika, Aksum waxay hayay ganacsiga badda Cas iyo Badweynta Hindiya, isla markaana lacag naxaas iyo dahab ah tumatay.