Qashin

Qashin waa wax kasta oo qofka ama hay'addu ka tuurto kadib marka aan mar dambe u arkin faa'iido isticmaal. Waxaa ka mid ah harraaga cuntada, xaabada, warqadda, biyaha wasakhda, birta, caagga, iyo waxyaabaha ka soo baxa warshadaha. Sifada qashinku ma aha mid ku dhegan alaabta laftiisa: shay isku mid ah wuxuu qashin noqon karaa hal meel, halka meel kale laga isticmaalo sida dhaqaale (tusaale: birta la dib-u-dhalaaliyo).

Nooca iyo tirada qashinka waxay ku xidhan yihiin heerka dhaqaalaha, tirada dadka magaalooyinka, iyo habka wax-soo-saarka. Magaalooyinka waaweyn waxay soo saaraan qashin badan oo caag iyo baakadayn leh, halka aagagga miyiga qashinkoodu badanaa noqdo mid dabiici ah oo si sahlan qudhmi kara. Maareynta qashinka waa adeeg guud oo maamullada deegaanka badanaa mas'uul ka yihiin.

Kala soocidda noocyada

Qashinka waxaa caadi ahaan loo kala saaraa: qashinka guryaha (cunto, baakado, warqad), qashinka warshadaha, qashinka dhismaha iyo dumista, qashinka caafimaadka (waxyaabo cudur-side ah oo si gooni ah loo maareeyo), iyo qashinka halista ah sida kiimikooyinka sunta ah, batteriyada, iyo shidaalka macdanta radioaktifka ah. Nooc kastaa wuxuu u baahan yahay hab qaadis, kaydin iyo baabi'in gooni ah.

Habraacyada maareynta

Habraaca caadiga ah wuxuu ka kooban yahay uruurin, gaadiid, kala soocid, kadibna baabi'in ama dib-u-isticmaal. Waxyaabaha ugu badan ee loo isticmaalo waa: aasidda god qashin (landfill), gubidda (incineration) oo mararka qaar tamar ka soo saarta, dib-u-warshadaynta (recycling), iyo qudhmiyaha dabiiciga ah (compost) ee harraaga cuntada iyo caleenta. Nidaam kale waa dheefshiidka bilaa-hawada (anaerobic digestion) oo gaas methane laga helo.

Kala sareynta ikhtiyaarrada

Siyaasadda qashinka badanaa waxay raacdaa nidaam sare-hoose: ugu horrayn yaraynta soo saarista qashinka, kadib dib-u-isticmaalka shayga sidiisa, kadib dib-u-warshadaynta, kadib tamar ka helidda, ugu dambeyntiina aasidda. Fikradda 'wareegga dhaqaale' (circular economy) waxay ku dooddaa in alaabta laga bilaabo naqshadeynta loo diyaariyo dib-u-isticmaal, si aan qashinku marnaba u soo bixin.

Saameynta caafimaadka iyo deegaanka

Qashinka aan si hab leh loo maarayn wuxuu wasakheyn karaa biyaha dhulka hoostiisa marka dareeraha godka qashinka (leachate) u dhex-galo. Gubidda aan xakameyn lahayn waxay soo saartaa qiiq iyo walxo sun ah. Godadka qashinka waxay soo saaraan methane, oo ah gaas kulaylka jawiga kordhiya. Caagga aan la uruurin wuxuu geli karaa webiyada iyo badda, kuna burburi karaa qaybo yar (microplastics). Dadka gacanta ku uruuriya qashinka waxay la kulmaan halis dhaawac iyo infekshan haddii aan qalab ilaalin la siin.