Sanad

Sanad waa cabbir waqti oo ku salaysan mudada ay Dhulku ku wareego Qorraxda. Waa unug aasaasi ah oo lagu qiyaaso taariikhda, xisaabta beeraha, iyo qorshaynta bulshada. Waxa uu ka kooban yahay 12 bilood oo kalandarka caadiga ah, ama qiyaastii 365 maalmood.

Sababtoo ah wareegga Dhulku ma dhammaystirmo tiro maalmood oo qumman, kalandarrada waxay isticmaalaan hab isku-hagaajin ah. Kalandarka Gregorian, kaas oo caalamka ku baahsan, wuxuu ku daraa hal maalin sanadkii afaraad — taas oo la yidhaahdo sanad boodasho (leap year) — si loo dabo galo qiyaastii rubuc maalin oo dheeraad ah.

Noocyada sanadka

Cilmiga xiddigiska wuxuu kala saaraa dhawr nooc oo sanad ah. Sanadka qorraxeed (tropical year) waa mudada u dhaxaysa laba gu' oo isku xigta, waana kan kalandarrada dayaxa-qorraxeed ku tiirsan yihiin. Sanadka xiddigeed (sidereal year) waa mudada uu Dhulku ku dhammaystiro wareeg buuxa marka loo eego xiddigaha fog, waana wax yar ka dheer yahay kan qorraxeed. Sanadka Julian waa qeexid go'an oo ah 365.25 maalmood, oo cilmi-baarayaasha xiddigiska u isticmaalaan xisaab habaysan.

Kalandarrada

Kalandarka Julian, oo la soo bandhigay xilligii Roomaanka, wuxuu ku salaysnaa 365.25 maalmood sanadkiiba. Kalandarka Gregorian, oo dib u habayn ku sameeyay xisaabta sanadaha boodashada, ayaa hadda ah kan caalamiga ah ee ganacsiga iyo dawladaha. Kalandarka Hijriga waa mid dayax ah, sanadkiisuna waa ka gaaban yahay kan qorraxeed qiyaastii 11 maalmood, sidaas darteed bilaha Islaamku way ku wareegaan xilliyada sanadka.

Isticmaalka bulshada

Sanadku waa aasaaska qorshaynta dhaqaalaha (sanad-maaliyadeed), waxbarashada (sanad-dugsiyeed), iyo sharciga. Hay'adaha kala duwan waxay dooran karaan bilowga sanadkooda shaqo iyagoo ka duwan Janaayo 1-da. Dhaqamada beeralayda ah, sanadka waxaa lagu qaybiyaa xilliyo roob iyo abaar, sida Soomaaliya oo leh Gu', Xagaa, Dayr iyo Jiilaal.