Sheybaar
Ka Halbeeg, ensaykloobediyada furan · In English
130 luqadood
Mikroskoob (Af-Ingiriisi: microscope) waa qalab lagu eegayo waxyaabo aad u yaryar oo isha bini'aadamka keligeed aan awoodin inay kala saarto. Qalabka wuxuu isticmaalaa muraayado weyneeya (lenses) ama laydh elektaroon ah, si sawirka shayga loo balaadhiyo. Waxaa loo isticmaalaa cilmi-baarista bayoolajiga, caafimaadka, kiimikada iyo warshadaha.
Erayga 'sheybaar' ayaa marar badan Af-Soomaaliga lagu magacaabaa goobta cilmi-baarista (laboratory), balse dadka badan waxay isticmaalaan si guud marka laga hadlayo baaritaanka qalabkan lagu sameeyo. Mikroskoobka waa mid ka mid ah qalabka aasaasiga ah ee sheybaarka caafimaadka, gaar ahaan baaritaanka dhiigga, kaadida iyo unugyada.
Sida uu u shaqeeyo
Mikroskoobka nooca iftiinka (optical microscope) wuxuu ku shaqeeyaa laydh ka gudubta ama ka soo noqota shayga. Muraayad ku dhow shayga (objective) ayaa sawirka weyneysa, ka dibna muraayadda isha (eyepiece) ayaa mar labaad weyneysa. Heerka weynaanta guud waxaa lagu xisaabiyaa isku-dhufashada labada muraayad. Muhiim waxaa ka mid ah 'resolution' — awoodda qalabka uu ku kala saarayo laba dhibic oo isku dhow.
Noocyada
Waxaa jira noocyo kala duwan. Mikroskoobka fudud wuxuu isticmaalaa hal muraayad, halka kan isku-dhafan (compound) uu isticmaalo dhowr. Mikroskoobka elektaroonigga ah wuxuu ku beddelaa laydhka laydh elektaroon ah, taasoo siisa awood weyneyn iyo resolution aad u sarreeya, oo laga eegi karo qaab-dhismeedka unugyada iyo fayrasyada. Noocyo kale waxaa ka mid ah kan 'stereo' ee muuqaal saddex-geesood bixiya iyo noocyada 'fluorescence' ee isticmaala midab-iftiimiye.
Taariikh kooban
Muraayadaha weyneeya waa la yaqiin muddo dheer, balse mikroskoobka isku-dhafan wuxuu soo baxay qarniyada 16-aad iyo 17-aad ee Yurub, gaar ahaan Nederland iyo Talyaaniga. Baarayaal hore, sida Antonie van Leeuwenhoek, waxay isticmaaleen muraayado ay iyagu tumeen si ay u eegaan noolaha yaryar. Qarnigii 20-aad, soo bixidda mikroskoobka elektaroonigga ah ayaa balaadhisay cilmiga unugyada iyo fayraska.
Isticmaalka maanta
Sheybaarrada caafimaadka, mikroskoobka waxaa lagu ogaadaa cudurro sida duumada, kolerada iyo qaaxada, marka muunad la sameeyo oo midab lagu daro. Waxbarashada dugsiyada iyo jaamacadaha, waa qalab tababar aasaasi ah. Warshadaha iyo tignoolajiyada, waxaa lagu hubiyaa tayada birta, semiconductor-ka iyo walxaha kale.