Siinoon (Af-Ingiriisi: Xenon, astaan: Xe) waa curiye kiimikaad ah oo ka tirsan kooxda gaasaska qoyaan-diidka ah (noble gases) ee jadwalka xilliyeed. Lambarkiisa atamigu waa 54. Xaaladaha caadiga ah wuxuu ku jiraa qaab gaas ah oo aan midab lahayn, aan ur lahayn, kuna culus gaasaska kale ee hawada.

Sida gaasaska kale ee qoyaan-diidka ah, Siinoon wuxuu leeyahay laf-dhabar elektaroon oo buuxa, taasoo ka dhigaysa mid aan si fudud ula falgelin curiyayaasha kale. Si kastaba ha ahaatee, waa mid ka mid ah gaasaska qoyaan-diidka ah ee lagu guulaystay in xeryo kiimikaad laga sameeyo, gaar ahaan iyada oo lala kaydiyo fluorine iyo oksijiin.

Sifooyinka jireed iyo kiimikaad

Siinoon wuxuu ku jiraa hawada Dunida qiyaas aad u yar — tiro aad u hooseysa marka la barbar dhigo naitrojiinta iyo oksijiinta. Waxaa badanaa lagu helaa iyada oo hawada la qaboojiyo oo la kala saaro (distillation). Wuxuu leeyahay isotopes badan oo dabiici ah, qaarna waxaa laga helaa wax-soo-saarka nuclear-ka.

Isticmaalka

Isticmaalka ugu caansan wuxuu ku jiraa laambadaha (lamps) iyo nalalka daran ee cadaadis sare leh, oo Siinoon iftiin xoog leh soo saaro marka koronto lagu sii daayo. Sidoo kale waxaa loo isticmaalaa qalabka sawirka caafimaadka iyo cilmi-baarista. Dhinaca caafimaadka, waxaa loo adeegsadaa dawada suuxdinta (anesthesia) xaalado gaar ah, in kastoo qiimahiisu sarreeyo.

Taariikhda helitaanka

Siinoon waxaa la helay dhammaadkii qarnigii 19-aad iyada oo la baarayo hadhaagii ka soo hara kala-saarista hawada. Magaca wuxuu ka soo jeedaa erey Giriig ah oo macnihiisu yahay "qariib" ama "shisheeye", taas oo tilmaamaysa in gaaskaas aad u yar yahay hawada dhexdeeda.

Hubanti la'aanTirooyinka saxda ah ee qiyaasta Siinoon ee hawada, taariikhda helitaanka iyo magacyada saynisyahannada helay lagama sheegin halkan si aan khalad loo geli. Maddooyinka farsamaysan ee kiimikada ayaa faahfaahin dheeraad ah leh.

Qeybaha:281 eray · 0 ilo