Takfi

Takfi (magacyo kale: boodo, tagfi; Ingiriis: mite, Carabi: سوسة) waa magac guud oo loo isticmaalo cayayaan-u-eg oo yaryar oo ka tirsan qaybta Arachnida, taasoo ay ka mid yihiin caarada iyo dabaqalooca. Inta badan noocyada takfiga cabbirkoodu wuxuu ka yar yahay hal millimitir, sidaas awgeed indhaha qaawan lagumaba arko qaar badan oo ka mid ah. Takfiga iyo shilinta (ticks) waxaa isku koox lagu daraa oo loo yaqaan Acari.

Takfigu wuxuu ku nool yahay ku dhawaad meel kasta oo dhulka ah: carrada, geedaha, saqafyada, dhogorta xayawaanka, sariiraha iyo saanta guryaha. Qaar wax ka cunaan walxo dhimatay oo qudhmaya, qaar kalena waxay ku nool yihiin dhirta ama xayawaanka iyagoo dhiig ama dareere ka nuugaya. Sidaas darteed takfigu wuxuu door ku leeyahay wareegga nafaqada dhulka, isla markaana waxaa qaar ka mid ah lala xiriiriyaa waxyeello beeraha iyo caafimaadka soo gaarta.

Qaab-dhismeedka jirka

Jirka takfiga inta badan wuxuu u muuqdaa mid isku dhafan, kama muuqdo kala qaybsanaan cad sida cayayaanka (insects). Wuxuu leeyahay siddeed lug marka uu weynaado, halka dhallaanka ka soo baxa ukunta (larva) uu inta badan lix lug leeyahay. Ma laha baalal mana laha dabo-dareedyo dhaadheer. Qaybta afka waxaa loo yaqaan gnathosoma, waana qaybta uu wax ku nuugo ama ku jarjaro.

Wareegga nolosha

Wareegga nolosha ee takfiga badanaa wuxuu maraa marxalado kala ah ukun, larva, nymph iyo qaan-gaar. Marxalad kasta waxaa ka dhex maraya iskaga-bixid maqaar (moulting). Xawaaraha wareeggu wuxuu ku xiran yahay heerkulka iyo qoyaanka; deegaanno kulul oo qoyan wuxuu ku dhammaan karaa maalmo yar, taasoo keenta in tirada si dhaqso ah u kordho.

Saameynta beeraha iyo xoolaha

Noocyo takfi ah oo dhirta ku nool waxay dhabannada caleemaha ka nuugaan dareeraha, taasoo keenta in caleentu huruuddo ama engegto. Kuwa xoolaha ku dhaca waxay dhalin karaan xanuun maqaarka ah oo dhogorta lumiya; bini'aadamka dhexdiisa nooca Sarcoptes scabiei ayaa sababa cudurka cambaarka (scabies). Xakameyntu waxay ku salaysan tahay nadaafadda, kala saarista xoolaha cudurka qaba, iyo dawooyin gaar ah oo loo yaqaan acaricides.

Takfiga guryaha ku jira

Takfiga boodhka guryaha (house dust mites) wuxuu ku nool yahay barkimaha, joodariyada iyo roogagga, wuxuuna cunaa maqaar-jajab ka soo daata dadka. Isagu ma qaniino, laakiin walxaha uu ka tago waxaa lagu tiriyaa kiciyeyaasha xasaasiyadda neefta iyo hindhisada qaar dad ah. Nadiifinta joogtada ah iyo dhimista qoyaanka gudaha guriga ayaa lagu yareeyaa tiradiisa.