Tijaabo

Tijaabo waa hab baaris oo cilmiyeed, kaas oo baaraha si ula kac ah u beddelo hal shay ama dhowr shay (loo yaqaan doorsoomayaal), kadibna uu qiyaaso saamayntii ka dhalatay. Ujeeddada koowaad waa in la imtixaamo mala-awaal (haddii uu run yahay ama been) iyadoo la eegayo xiriirka ka dhexeeya sababta iyo natiijada.

Tijaabadu waxay ka duwan tahay indho-indhayn kaliya. Indho-indhayntu waxay diiwaan gelisaa waxa dhaca sida uu yahay, halka tijaabadu ay abuurto xaalad la maamulo. Sababtaas awgeed, tijaabadu badanaa waxay bixisaa caddayn adag oo ku saabsan sababta, laakiin waxay u baahan tahay xakameyn dhab ah oo aan mar walba suurtogal ahayn, gaar ahaan cilmiga bulshada.

Qaybaha aasaasiga ah

Tijaabo caadi ah waxaa ka mid ah doorsoome madax-bannaan — kaas oo baaruhu beddelo — iyo doorsoome ku-tiirsan, oo ah waxa la cabbiro. Doorsoomayaasha kale waxaa la isku dayaa in la joojiyo si aan natiijada loo wasakhayn. Marar badan waxaa la isticmaalaa koox tijaabo ah iyo koox xakameyn ah oo aan helin daaweynta, si isbarbardhig loo sameeyo.

Xakameyn iyo kala qaybin

Si loo yareeyo eex, waxaa loo isticmaalaa kala qaybin xiddiga ah (randomization), taas oo ka dhigaysa in ka-qaybgalayaashu si shanso ah u galaan kooxaha. Habka indho-la'aanta ah (blinding) ayaa ka hortagaya in filashada ka-qaybgalaha ama baaraha ay saamayso natiijada. Tijaabooyinka daawooyinka ee bini'aadamka lagu sameeyo, kuwaas oo la yiraahdo tijaabooyin caafimaad, waxay marar badan isticmaalaan bogsiin-been ah (placebo).

Ku-celin iyo saxnaan

Natiijo hal mar la helay laguma tiirsado. Cilmiga waxaa lagu qiimeeyaa in kooxo kale ay ku celiyaan tijaabada oo ay helaan natiijo la mid ah. Falanqaynta tirakoobka ayaa lagu kala saaraa in kala duwanaanshaha la arkay uu ka yimid saamaynta la baarayo mise uu yahay shanso. Sannadihii dambe, arrinta ku-celinta ee qaar ka mid ah cilmi-baarista cilmi-nafsiga iyo caafimaadka ayaa noqotay mowduuc dood ballaaran.

Anshaxa iyo xayiraadaha

Tijaabooyinka bini'aadamka ama xayawaanka lagu sameeyo waxay hoos yimaadaan xeerar anshaxeed. Waxaa lagama maarmaan ah ogolaansho la ogyahay, dhimista dhib, iyo kormeer guddiyo madax-bannaan ay sameeyaan. Xaaladaha qaarkood, sida cilmiga cimilada ama dhaqaalaha, tijaabo dhab ah ma suurtogasho, sidaas darteed waxaa loo gudbaa moodallo ama tijaabooyin dabiici ah.