Waraabe

Waraabe waa magaca guud ee loo bixiyay bahalaha naasleyda ah ee ka tirsan qoyska Hyaenidae. Waa xayawaan cunto-cun ah (carnivore) oo inta badan ku nool Afrika iyo qaybo ka mid ah Bariga Dhexe iyo Aasiya Koonfureed. In kasta oo muuqaalkiisa u eg yahay eyga, cilmiga isirka waxa uu ka dhow yahay bisadaha iyo qoysaska la mid ah (Feliformia) marka loo eego eyaha.

Waraabaha waxaa lagu garanayaa madax weyn, daan xoog leh iyo ilko awood u leh in ay lafo jajabiyaan. Garabkiisa hore ka sarreeyaa kan dambe, taas oo dhalisa muuqaal jilba-foorarsan marka uu socdo. Nooc kasta wuxuu leeyahay midab iyo calaamado kala duwan: qaar dhibco leh, qaarna xariiqyo leh.

Noocyada

Qoyska Hyaenidae wuxuu maanta ka kooban yahay afar nooc oo nool. Waraabaha dhibcaha leh (Crocuta crocuta) waa kan ugu ballaaran oo ugu badan Afrika Sahara ka hooseeya. Waraabaha xariiqaha leh (Hyaena hyaena) wuxuu ku nool Waqooyiga Afrika, Geeska Afrika, Bariga Dhexe iyo Aasiya Koonfureed. Waraabaha buniga ah (Parahyaena brunnea) wuxuu ku koobanyahay koonfurta Afrika. Nooca afraad, aardwolf (Proteles cristata), waa mid yar oo cuntadiisu inta badan tahay aboor-nooc (termites).

Cunto-raadinta

Waraabaha dhibcaha leh wuu ugaarsadaa isaga oo kooxo isugu tagay, wuuna cunaa bakhtiga iyo waxa bahallada kale ka reebeen. Hab-cunniddiisa lafo-jajabinta awgeed, wuxuu ka faa'iideystaa qaybo cunto ah oo bahallo kale aanay isticmaalin, sida laf iyo maqaar. Waraabaha xariiqaha iyo buniga leh ayaa inta badan keli u wareegaan oo bakhti raadsadaan, iyaga oo sidoo kale cuna miro, cayayaan iyo xayawaan yaryar.

Bulsho iyo isgaarsiin

Waraabaha dhibcaha leh wuxuu deggan yahay kooxo waaweyn oo la yiraahdo 'clan', halkaas oo dhaddigga inta badan sarreeyo ragga oo darajooyin la xiriira dhaxal iyo xiriir hooyo. Isgaarsiinta waxay isugu jirtaa cod, ur-calaamadeyn iyo qaab-jirka. Codka qoslaad u eg ee waraabaha dhibcaha leh waa mid caan ah, waxaana la xiriira xaalado tartan iyo walwal.

Waraabe iyo dadka

Meelaha xoolaha lagu dhaqo, waraabaha marmar wuxuu weeraraa ari, riyo iyo geel, taas oo keenta khilaaf iyo in dadka ay dilaan. Dhinaca kale, magaalooyin qaar oo Itoobiya ah, waraabaha ayaa ku nool agagaarka dadka oo ka faa'iideysta qashinka. Culturaha Soomaalida iyo bulshooyinka Geeska Afrika, waraabaha wuxuu ku jiraa sheekooyin iyo maahmaahyo badan.