Xeeb

Xeeb waa aagga dhulka ee la xiriira badda ama bad-weynta. Waa xadka u dhexeeya dhulka qallalan iyo biyaha, meesha mawjadaha, hirarka iyo dabaysha ay had iyo jeer wax ka beddelaan qaabka dhulka. Xuduudda saxda ah ee xeebta lama sheegi karo hal xariiq oo adag, maxaa yeelay heerka biyuhu wuu kor u kacaa oo hoos u dhacaa maalin kasta.

Xeebaha waxay ku kala duwan yihiin dhagax, ciid, dhoobo iyo doog-badeed. Qaar waa buuro toosan oo badda ku dhufanaya, qaarna waa bannaan ciid ah oo tartiib u simanaaya. Kala duwanaanshahan wuxuu ku xiran yahay nooca dhagaxa deegaanka, xoogga mawjadaha, iyo inta wasakhda (sediment) ah ee webiyadu keenaan.

Sida xeebtu u samaysanto

Laba hawlood ayaa xeebta qaabeeya. Mid waa nabaad-guur (erosion): mawjadaha iyo hirarku waxay ka jaraan dhagaxa iyo carrada, waxayna abuuraan buuro toosan, godad iyo dhagaxyo kali ah oo badda taagan. Tan kale waa keydin (deposition): biyuhu waxay dhigaan ciid iyo dhoobo, taasoo abuurta xeebo ballaaran, xariiqyo ciid ah, iyo jasiirado gaashaan u ah dhulka gadaashiisa. Meel kasta labadan hawlood way ku tartamaan, natiijaduna waa qaab had iyo jeer isbeddelaya.

Nolosha iyo deegaanka

Aagga xeebta wuxuu leeyahay nolol aad u badan. Meelaha hirarku dabooli karaan waxaa ku nool nooc noocyada uu daboolka iyo qalalku ku habboon yahay, sida qollooyinka, cudhuudhka iyo kalluunka yaryar. Meelaha kulaylaha ah waxaa ka baxa kaynta mangroofka iyo dhagaxa nool (coral reef), labaduba waxay yareeyaan xoogga mawjadaha oo ay ilaaliyaan dhulka gadaashooda. Waxay sidoo kale u yihiin meel taranka kalluunka.

Isticmaalka dadka

Qayb weyn oo dadka aduunka ka mid ah waxay ku nool yihiin ama u dhow yihiin xeebaha. Xeebuhu waxay bixiyaan dekedo ganacsi, kalluumaysi, milix-goosasho, iyo dalxiis. Isticmaalkan wuxuu keenaa dhisme badan oo xeebta ku teedsan, sida darbiyo badqab, dekedo iyo hoteello, kuwaas oo iyagu beddela sida ciidda ay xeebta ugu socoto.

Caqabadaha

Kor u kaca heerka badda wuxuu aagga xeebta ka dhigayaa mid halis ah. Nabaad-guurka degdegga ah, duufaannada, iyo ka soo galka biyaha milixda leh dhulka beeraha waa arrimo dawladaha xeebta leh ay maamulaan. Habab kala duwan ayaa la isticmaalaa: dhisidda gaashaan, ku darista ciid xeebaha yaraaday, iyo ilaalinta mangroofka.